Dieta przy uchyłkach jelita grubego zależy od fazy – osobom z uchyłkowatością bez objawów NICE zaleca doradzać zdrową, zbilansowaną dietę z produktami pełnoziarnistymi, owocami i warzywami (2019), a po przebytym zapaleniu uchyłków ACG sugeruje dietę bogatą w warzywa, owoce, pełne ziarno i nasiona roślin strączkowych (2026). Poza ostrą fazą NICE podaje, że przy uchyłkowatości nie trzeba unikać nasion, orzechów, popcornu ani skórek owoców, a ACG sugeruje, by po przebytym zapaleniu nie unikać orzechów, kukurydzy, nasion i popcornu, przy bardzo niskiej pewności dowodów. W ostrym zapaleniu uchyłków dietę ustala lekarz, a polski konsensus z 2015 roku przewiduje w łagodnym i umiarkowanym niepowikłanym zapaleniu dietę łatwostrawną, półpłynną i płynną (za NCEŻ, 2023). W diecie łatwostrawnej NCEŻ zalicza orzechy oraz pestki i nasiona do produktów niezalecanych (2023).
Uchyłki to uwypuklenia błony śluzowej przez błonę mięśniową jelita grubego, najczęściej w esicy (wg polskiego konsensusu). Uchyłkowatość zwykle nie daje objawów (wg ESCP, 2020, i NCEŻ), a w postaci bezobjawowej nie wymaga swoistego leczenia (wg NICE i polskiego konsensusu).
Dalsza część obejmuje tabelę faz, listę produktów zalecanych i do ograniczenia, stanowisko źródeł wobec pestek i orzechów oraz zasady powrotu do błonnika po zapaleniu. Są w niej też odpowiedzi na pytania o siemię lniane, kawę, jajka i alkohol, a także opis objawów, przy których trzeba pilnie zgłosić się do lekarza.
|
Uchyłki jelita grubego – uchyłkowatość, choroba uchyłkowa i zapalenie uchyłków
Uchyłki jelita grubego to uwypuklenia błony śluzowej przez błonę mięśniową okrężnicy, najczęściej w esicy (wg polskiego konsensusu). Uchyłkowatość zwykle nie daje objawów (wg NCEŻ i ESCP), a choroba uchyłkowa oznacza według NCEŻ dolegliwości bez zapalenia. Ostre zapalenie uchyłków NICE opisuje jako nagły stan zapalny lub zakażenie, a NCEŻ zaznacza, że zapalenie może być ostre lub przewlekłe.
Przy uchyłkowatości uwypuklenia są obecne w ścianie jelita. Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Opieki (NICE) w wytycznych oraz polski konsensus piszą, że postać bezobjawowa nie wymaga swoistego leczenia. Europejskie Towarzystwo Koloproktologii (ESCP) dodaje w wytycznych, że sama uchyłkowatość nie powinna być uważana za chorobę. Rozpoznanie „uchyłki esicy” oznacza uchyłki w tym najczęstszym miejscu.
Objawowa niepowikłana choroba uchyłkowa to uchyłki, którym towarzyszą ból brzucha, wzdęcia i zaburzenia rytmu wypróżnień, ale bez zapalenia. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ) zwraca uwagę, że u jej podstaw leży nadwrażliwość trzewna, podobnie jak w zespole jelita drażliwego. ESCP również opisuje, że objawy obu tych stanów się nakładają, i zaznacza, że dla tego rozpoznania nie ma jednolitej definicji. ACG nazywa je spornym.
Ostre zapalenie uchyłków NICE opisuje jako nagły stan zapalny lub zakażenie związane z uchyłkami, a polski konsensus – jako najczęstsze powikłanie uchyłkowatości. W niepowikłanym zapaleniu polski konsensus przewiduje diety łatwostrawną, półpłynną i płynną, a w ciężkim przebiegu ścisłą (za NCEŻ).
Dlaczego dieta przy uchyłkach zależy od fazy choroby
Dieta przy uchyłkach zależy od fazy – polski konsensus przypisuje czterem postaciom choroby różne diety, od bogatej w błonnik rozpuszczalny przy uchyłkowatości bez objawów, przez łatwostrawną, półpłynną i płynną w łagodnym i umiarkowanym zapaleniu, po ścisłą w ciężkim zapaleniu (za NCEŻ), a wytyczne ESCP i przegląd ekspercki AGA (2021) różnią się w ocenie diety w ostrej fazie.
Poniżej pięć faz uchyłków jelita grubego, zestawionych z tym, co o diecie mówią polski konsensus i dokumenty zagraniczne.
| Faza | Polski konsensus 2015 (za NCEŻ, 2023) | Dokumenty zagraniczne | Źródło |
|---|---|---|---|
| Uchyłkowatość bez objawów | dieta bogata w błonnik rozpuszczalny, więcej ruchu; ten sam konsensus zaznacza, że zalecenia stylu życia w tej postaci nie są poparte dowodami | NICE – zdrowa, zbilansowana dieta z produktami pełnoziarnistymi, owocami i warzywami, bez potrzeby unikania nasion, orzechów, popcornu i skórek owoców | konsensus 2015, NCEŻ 2023, NICE 2019 |
| Objawowa niepowikłana choroba uchyłkowa | dieta bogatobłonnikowa, ograniczenie czerwonego mięsa i alkoholu, redukcja masy ciała, ruch, niepalenie | NICE – jak przy uchyłkowatości; korzyści z większej ilości błonnika mogą pojawić się po kilku tygodniach, a dietę bogatą w błonnik, jeśli jest tolerowana, należy utrzymywać przez całe życie | konsensus 2015, NCEŻ 2023, NICE 2019 |
| Łagodne lub umiarkowane zapalenie uchyłków | dieta łatwostrawna, półpłynna i płynna, nawodnienie; NCEŻ dodaje, że o rozszerzaniu diety decyduje lekarz | AGA – klarowne płyny w ostrej fazie dla komfortu, rozszerzanie wraz z poprawą; ESCP – brak dowodów na korzyść z ograniczeń, dieta bez ograniczeń (jeśli jest tolerowana) preferowana, rekomendacja warunkowa, poziom dowodów 3, 93% zgody ekspertów | konsensus 2015, NCEŻ 2023, AGA 2021, ESCP 2020 |
| Ciężkie zapalenie uchyłków | dieta ścisła, w lżejszych przypadkach płynna, leczenie w szpitalu | leczenie szpitalne – poza zakresem tego poradnika | konsensus 2015, NCEŻ 2023 |
| Po przebytym zapaleniu uchyłków | tabela konsensusu nie podaje dla tej fazy osobnej diety | ACG – zdrowa dieta z warzywami, owocami, pełnym ziarnem i strączkami, z ograniczeniem czerwonego mięsa, przetworzonych zbóż, tłuszczów trans i słodyczy, bez unikania orzechów, kukurydzy, nasion i popcornu (rekomendacja warunkowa, bardzo niska pewność dowodów); ESCP – dieta bogata w błonnik może być wskazana ze względów ogólnozdrowotnych, ale jest mało dowodów, że zapobiega nawrotom | ACG 2026, ESCP 2020 |
Polski podział na fazy pochodzi z konsensusu, którego tabelę przedrukowuje NCEŻ na stronie o uchyłkach. Na stronie Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii (PTG-E) konsensus pozostaje wytycznymi towarzystwa w tej sprawie (stan na wrzesień 2026). Ten sam konsensus zaznacza, że przy bezobjawowej uchyłkowatości zalecenia dotyczące stylu życia nie są poparte dowodami naukowymi. Hasło „dieta uchyłkowa” obejmuje w polskich zaleceniach cztery różne sposoby żywienia, zależne od postaci choroby.
Dwa pojęcia z tabeli pochodzą z samych dokumentów. Rekomendacja warunkowa to według Amerykańskiego Kolegium Gastroenterologii (ACG) taka, którą większość osób by wybrała, ale wiele by jej nie wybrało. Pewność i poziom dowodów oceniły ACG i ESCP, nie redakcja. Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne (AGA) wydało przegląd ekspercki z zaleceniami praktycznymi, bez takiej skali.
Co jeść przy uchyłkach jelita grubego bez objawów
Przy uchyłkach jelita grubego bez objawów NICE zaleca doradzać zdrową, zbilansowaną dietę z produktami pełnoziarnistymi, owocami i warzywami, a dorosłym WHO zaleca co najmniej 25 g błonnika dziennie (2026), podobnie jak Normy żywienia 2024 dla osób w wieku 19–65 lat.
Z dokumentów o tym, co najlepiej jeść przy uchyłkach jelita grubego, wynikają cztery grupy produktów zalecanych i jedna, której nie trzeba unikać.
- Produkty pełnoziarniste – pieczywo, kasze i płatki z pełnego ziarna. Pełne ziarno wymienia NICE przy uchyłkowatości, a ACG – po przebytym zapaleniu uchyłków.
- Warzywa i owoce – NICE wymienia je obok pełnego ziarna przy uchyłkowatości, a ACG – po przebytym zapaleniu uchyłków.
- Nasiona roślin strączkowych – ACG wymienia je w zdrowej diecie po zapaleniu uchyłków. AGA wiąże dietę bogatą w błonnik z owoców, warzyw, pełnego ziarna i strączków z mniejszym ryzykiem pierwszego zapalenia uchyłków.
- Źródła błonnika rozpuszczalnego – NCEŻ wymienia jabłka, pomarańcze, buraki, płatki owsiane i kaszę jęczmienną. Podaje też, że przy istniejącej uchyłkowatości wysokie spożycie błonnika zmniejsza ryzyko powikłań, w tym zapalenia uchyłków. Po przebytym zapaleniu uchyłków ACG ocenia pewność dowodów dla zdrowej diety, która ma zmniejszać ryzyko nawrotu, jako bardzo niską.
- Orzechy i nasiona – przy uchyłkowatości NICE podaje, że nie trzeba ich unikać, a po przebytym zapaleniu ACG sugeruje, by ich nie unikać (rekomendacja warunkowa, bardzo niska pewność dowodów). Stanowiska źródeł zestawiamy w części o produktach zakazanych przy uchyłkach.
WHO zaleca osobom powyżej 10. roku życia co najmniej 25 g naturalnie występującego błonnika dziennie. Normy żywienia podają 25 g na dobę dla dorosłych w wieku 19–65 lat i 20 g od 66. roku życia. Przy tej drugiej wartości Normy dopisują, że w indywidualnych przypadkach poziom zależy od wskazań lekarskich i dietetycznych.
To normy dla populacji ogólnej. Osobnej liczby gramów dla osób z uchyłkami nie podają rekomendacje NICE, wytyczne ESCP, przegląd AGA, streszczenie rekomendacji ACG, polski konsensus ani strona NCEŻ o uchyłkach.
AGA zaznacza, że suplement błonnika nie zastępuje diety wysokiej jakości. O tym, jaką rolę błonnik pokarmowy odgrywa w codziennym jadłospisie, piszemy w osobnym wpisie.
Jak zwiększać ilość błonnika przy uchyłkach
Błonnik przy uchyłkach, jeśli dieta była dotąd w niego uboga, zwiększa się stopniowo i razem z płynami – NICE wiąże stopniowe zwiększanie u osób z zaparciami i dietą ubogą w błonnik z mniejszymi wzdęciami i gazami oraz zaleca odpowiednią ilość płynów, a NHS radzi osobom jedzącym mało błonnika zwiększać go powoli i pić dużo wody (2023).
Zdanie NICE o wzdęciach dotyczy osób z zaparciami i dietą ubogą w błonnik. Według NIDDK, amerykańskiego instytutu chorób układu pokarmowego w ramach NIH, specjaliści, np. lekarz albo dietetyk, mogą zalecać zwiększanie błonnika po trochu (2021). Chodzi o to, żeby organizm przyzwyczaił się do zmiany. Gdy głównym kłopotem są zaparcia, zasady żywienia opisuje wpis dieta przy zaparciach.
Według NICE u osób z chorobą uchyłkową korzyści z większej ilości błonnika mogą pojawić się dopiero po kilku tygodniach, a dietę bogatą w błonnik, jeśli jest tolerowana, należy utrzymywać przez całe życie. Liczby litrów płynów nie podają ani NICE, ani NHS. O nawyku picia piszemy we wpisie jak pić więcej wody.
Produkty zakazane przy uchyłkach – co mówią aktualne zalecenia o pestkach, orzechach i popcornie
Produktów zakazanych przy uchyłkach poza ostrym zapaleniem nie wskazują NHS, który osobom z chorobą uchyłkową podaje, że nie ma konkretnych produktów do unikania, ani NIDDK, według którego większość osób z uchyłkowatością lub chorobą uchyłkową nie musi ich unikać. NICE podaje, że przy uchyłkowatości nie trzeba unikać nasion, orzechów, popcornu ani skórek owoców, a ACG sugeruje, by po przebytym zapaleniu nie unikać orzechów, kukurydzy, nasion i popcornu, przy bardzo niskiej pewności dowodów.
Lekarze dawniej zalecali unikanie orzechów, popcornu i nasion. Nowsze badania sugerują, że te produkty nie szkodzą osobom z uchyłkowatością i chorobą uchyłkową. Tak podaje NIDDK.
W części o istniejącej uchyłkowatości NCEŻ, powołując się na AGA, podaje, że nie ma przeciwwskazań do orzechów, kukurydzy i owoców jagodowych, w tym truskawek i malin. Popularna lista „produktów zakazanych przy uchyłkach” nie ma oparcia w żadnym z tych dokumentów dla uchyłkowatości bez objawów ani dla okresu po zapaleniu.
Poniżej pięć grup produktów, których unikanie dawniej zalecano przy uchyłkach, zestawionych ze stanowiskiem źródeł w dwóch fazach.
| Produkt | Bez objawów i po przebytym zapaleniu | W zapaleniu, gdy lekarz zaleci dietę łatwostrawną (lista NCEŻ) | Źródło |
|---|---|---|---|
| orzechy | nie trzeba ich unikać (NICE); ACG sugeruje ich nie unikać (rekomendacja warunkowa, bardzo niska pewność dowodów); u mężczyzn bez rozpoznanych uchyłków na starcie badania z 2008 roku nie zwiększały ryzyka pierwszego zapalenia uchyłków | niezalecane | NICE 2019, ACG 2026, JAMA 2008, NCEŻ 2023 |
| kukurydza i popcorn | popcornu nie trzeba unikać (NICE); ACG sugeruje nie unikać kukurydzy i popcornu | popcornu ani ziaren kukurydzy lista NCEŻ nie wymienia; kaszę, mąkę i chrupki kukurydziane zalicza do zalecanych | NICE 2019, ACG 2026, NCEŻ 2023 |
| nasiona i pestki (np. dyni, słonecznika) | nasion nie trzeba unikać (NICE); ACG sugeruje ich nie unikać | niezalecane | NICE 2019, ACG 2026, NCEŻ 2023 |
| owoce z drobnymi pestkami (truskawki, maliny, borówki) | truskawki i borówki nie wiążą się z ryzykiem zapalenia (AGA); brak przeciwwskazań do owoców jagodowych, w tym truskawek i malin (NCEŻ) | maliny, figi i truskawki niezalecane; jagody i borówki obrane, przetarte lub przetworzone termicznie – zalecane | AGA 2021, NCEŻ 2023 |
| skórki owoców i warzyw | skórek owoców nie trzeba unikać (NICE) | NCEŻ zaleca usuwać skórki i pestki z warzyw i owoców | NICE 2019, NCEŻ 2023 |
NCEŻ i ESCP powołują się na badanie Strate i wsp. opublikowane w 2008 roku w JAMA. Objęło ono 47 228 mężczyzn w wieku 40–75 lat bez rozpoznanych uchyłków ani ich powikłań na starcie, obserwowanych przez 18 lat. W tym czasie odnotowano 801 przypadków pierwszego zapalenia uchyłków.
Dla orzechów, kukurydzy i popcornu osobno porównano mężczyzn jedzących dany produkt co najmniej dwa razy w tygodniu z tymi, którzy jedli go rzadziej niż raz w miesiącu. Przy częstszym jedzeniu ryzyko nie było większe. Autorzy uznali, że zalecenie unikania orzechów, kukurydzy i popcornu trzeba rozważyć ponownie. To badanie obserwacyjne, które pokazuje związek, a nie dowód przyczynowy.
Inaczej jest w zapaleniu uchyłków. Gdy lekarz zaleci dietę łatwostrawną, lista NCEŻ zalicza orzechy oraz pestki i nasiona do produktów niezalecanych.
Co ograniczać przy uchyłkach jelita grubego
Przy uchyłkach jelita grubego NCEŻ zaleca ograniczać czerwone mięso, a ACG w zdrowej diecie po zapaleniu uchyłków sugeruje ograniczać czerwone mięso, przetworzone produkty zbożowe, tłuszcze trans i słodycze.
To produkty do ograniczenia, a nie zakazane.
- Czerwone mięso – ograniczanie zaleca NCEŻ, polski konsensus przy objawowej chorobie uchyłkowej i ACG po zapaleniu uchyłków. Według NIDDK jedzenie mniejszej ilości czerwonego mięsa może obniżać ryzyko zapalenia.
- Przetworzone produkty zbożowe – ACG wymienia je wśród produktów do ograniczenia w zdrowej diecie po zapaleniu uchyłków.
- Tłuszcze trans i słodycze – również według ACG. AGA opisuje korzystny wzorzec diety jako ubogi w czerwone mięso i słodycze.
- Alkohol – dokumenty, które o nim mówią, ujmują go różnie; zestawienie jest w podsekcji o alkoholu przy uchyłkach.
Dieta w zapaleniu uchyłków – kiedy ogranicza się błonnik
W niepowikłanym zapaleniu uchyłków dietę ustala lekarz, a źródła różnią się – polski konsensus przewiduje w łagodnym i umiarkowanym zapaleniu dietę łatwostrawną, półpłynną i płynną, a zasady diety łatwostrawnej NCEŻ zalecają wyeliminować produkty bogate w błonnik, a pełne ziarno oraz surowe warzywa i owoce ograniczać według tolerancji. AGA radzi w ostrej fazie klarowne płyny dla komfortu, a ESCP uznaje dietę bez ograniczeń, jeśli jest tolerowana, za preferowaną.
Polski konsensus przewiduje w tej postaci także nawodnienie. NCEŻ dodaje, że każdy przypadek rozpatruje się indywidualnie, a o momencie rozszerzania diety decyduje lekarz.
Przy diecie łatwostrawnej NCEŻ odsyła do swoich zasad, w których zaleca wyeliminować produkty bogate w błonnik. Produkty pełnoziarniste oraz surowe warzywa i owoce zaleca ograniczać zgodnie z indywidualną tolerancją. Te same zasady zalecają usuwać skórki i pestki, rozdrabniać produkty i dłużej je gotować.
NCEŻ udostępnia zalecenia dla diety łatwostrawnej z listą produktów i przykładowym jadłospisem (adres w sekcji źródeł).
AGA radzi w ostrej fazie niepowikłanego zapalenia dietę z klarownych płynów i uzasadnia to komfortem pacjentów. Dietę rozszerza się wraz z ustępowaniem objawów, a szybsze rozszerzanie AGA też uznaje za dopuszczalne.
Według ESCP nie ma dowodów na korzyść z ograniczeń w diecie w ostrym zapaleniu, a dieta bez ograniczeń, jeśli jest tolerowana, jest preferowana. To rekomendacja warunkowa z poziomem dowodów 3, przyjęta przy 93% zgody ekspertów. Te same wytyczne podają, że tradycyjnie zalecana dieta ubogoresztkowa ma niewiele dowodów.
Przegląd systematyczny Dahl i wsp. z 2018 roku objął 8 badań u dorosłych z ostrym niepowikłanym zapaleniem uchyłków lub tuż po nim. Jakość dowodów autorzy ocenili jako bardzo niską i warunkowo rekomendują w ostrej fazie dietę swobodną zamiast ograniczeń. Dokumenty różnią się w tej sprawie, a dietę przy zapaleniu uchyłków ustala lekarz prowadzący.
Powrót do błonnika po zapaleniu uchyłków
Po zapaleniu uchyłków dietę rozszerza się wraz z ustępowaniem objawów (wg AGA), moment rozszerzania według NCEŻ ustala lekarz, a zasady diety łatwostrawnej NCEŻ zalecają wprowadzać produkty pełnoziarniste oraz surowe warzywa i owoce po zmniejszeniu dolegliwości stopniowo, w niewielkich ilościach, obserwując reakcję organizmu. Według AGA kto po 3–5 dniach nie może rozszerzyć diety, powinien natychmiast zgłosić się do lekarza.
W dalszym okresie ACG sugeruje dietę opisaną w tabeli faz dla okresu po zapaleniu, bo może ona pomóc zmniejszyć ryzyko nawrotu. To rekomendacja warunkowa przy bardzo niskiej pewności dowodów. ESCP zastrzega, że dieta bogata w błonnik może być wskazana ze względów ogólnozdrowotnych, ale jest mało dowodów, że zapobiega nawrotom.
Siemię lniane, kawa, jajka i alkohol przy uchyłkach
Siemienia lnianego, kawy ani jajek nie wymieniają z nazwy rekomendacje NICE, wytyczne ESCP, przegląd AGA, polski konsensus ani streszczenie rekomendacji ACG, a przy alkoholu ACG sugeruje umiar osobom po zapaleniu uchyłków, które piją dużo, przy bardzo niskiej pewności dowodów.
Siemię lniane a uchyłki jelita grubego
Siemienia lnianego nie wymieniają z nazwy omawiane zalecenia, strona NCEŻ o uchyłkach ani lista produktów diety lekkostrawnej NCEŻ. Z nazwy siemienia na tej liście nie ma ani wśród produktów zalecanych, ani niezalecanych. O nasionach mówią ogólnie NICE i ACG. Według NICE przy uchyłkowatości nie trzeba ich unikać. ACG po przebytym zapaleniu uchyłków sugeruje, by ich nie unikać, choć pewność dowodów ocenia jako bardzo niską.
W zapaleniu, przy diecie łatwostrawnej, lista NCEŻ zalicza do niezalecanych pestki i nasiona jako grupę, podając przykłady dyni i słonecznika. Siemię lniane a uchyłki jelita grubego to więc temat, przy którym dokumenty mówią o nasionach ogólnie, nie o samym siemieniu.
Kawa a uchyłki jelita grubego
Tego, czy poza ostrym zapaleniem można pić kawę przy uchyłkach, nie rozstrzygają omawiane zalecenia ani strona NCEŻ o uchyłkach, bo żadne z tych źródeł nie wymienia kawy.
W badaniu z 1995 roku obserwowano przez 4 lata 47 678 mężczyzn w wieku 40–75 lat i odnotowano 382 nowe przypadki objawowej choroby uchyłkowej. Nie stwierdzono związku kofeiny, napojów z kofeiną ani kawy bezkofeinowej z ryzykiem zachorowania na tę chorobę. Gdy lekarz zaleci w zapaleniu dietę łatwostrawną, lista NCEŻ zalicza kawę naturalną do niezalecanych, a zbożową i bezkofeinową do zalecanych.
Jajka przy uchyłkach
Jajek nie wymieniają z nazwy omawiane zalecenia. Poza ostrym zapaleniem NHS nie wskazuje osobom z chorobą uchyłkową konkretnych produktów do unikania, a NIDDK podaje, że większość osób z uchyłkowatością lub chorobą uchyłkową nie musi ich unikać. W diecie lekkostrawnej NCEŻ jaja na miękko, w koszulce i jajecznica na parze są zalecane, a jajko na twardo – niezalecane.
Alkohol przy uchyłkach
Polski konsensus, a za nim NCEŻ, wpisuje ograniczenie alkoholu przy objawowej chorobie uchyłkowej.
ACG sugeruje umiar osobom po zapaleniu uchyłków, które piją dużo (rekomendacja warunkowa, bardzo niska pewność dowodów). Według AGA ryzyko zwiększa uzależnienie od alkoholu, a nie samo picie. Na pytanie, jaki alkohol przy uchyłkach wybrać, polski konsensus, NCEŻ i AGA nie odpowiadają, bo nie wskazują rodzaju alkoholu. W diecie łatwostrawnej NCEŻ zaleca alkohol wyeliminować.
Ruch, masa ciała i palenie przy uchyłkach
Przy uchyłkach zalecenia obejmują też ruch, masę ciała i palenie – po przebytym zapaleniu ACG sugeruje regularną aktywność fizyczną i rzucenie palenia przy bardzo niskiej pewności dowodów oraz – przy niskiej pewności – redukcję masy ciała przy nadwadze, a AGA zaleca to samo w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu.
NICE zaleca informować osoby z uchyłkowatością o korzyściach, jakie ruch, redukcja masy ciała przy nadwadze lub otyłości i rzucenie palenia dają w zmniejszaniu ryzyka ostrego zapalenia uchyłków i objawowej choroby. Polski konsensus i NCEŻ wpisują przy objawowej chorobie uchyłkowej zwiększenie aktywności fizycznej, redukcję masy ciała i zaprzestanie palenia.
Według AGA około połowy ryzyka zapalenia uchyłków przypisuje się czynnikom genetycznym.
Kiedy przy uchyłkach trzeba pilnie do lekarza
Przy uchyłkach pilnej wizyty u lekarza wymagają według NHS m.in. krew lub śluz w stolcu, narastający ból brzucha, gorączka i wymioty uniemożliwiające picie, a silny ból z wymiotami, wzdęciem brzucha lub zatrzymaniem stolca i gazów albo obfite krwawienie z odbytu to wskazanie do wezwania pogotowia lub zgłoszenia się na SOR.
Pilnej wizyty u lekarza wymagają według NHS takie sytuacje:
- krew lub śluz w stolcu,
- ból brzucha, który narasta albo nie mija,
- gorączka albo uczucie gorąca, zimna lub dreszcze,
- wymioty, przy których nie da się utrzymać płynów,
- biegunka dłuższa niż 7 dni albo wymioty dłuższe niż 2 dni.
AGA dodaje, że kto w zapaleniu po 3–5 dniach nie może rozszerzyć diety, powinien natychmiast zgłosić się do lekarza.
NHS zaleca wezwać pogotowie albo zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) przy silnym bólu brzucha z wymiotami, wzdęciem albo niemożnością oddania stolca lub gazów. To samo dotyczy obfitego krwawienia z odbytu, splątania, bladej lub marmurkowej skóry, bardzo wysokiej lub niskiej temperatury albo przyspieszonego oddechu. Lekarzom NICE zaleca przy niekontrolowanym bólu brzucha z objawami powikłań skierowanie na ocenę w szpitalu tego samego dnia.
Najczęstsze pytania
Czego nie wolno jeść przy uchyłkach jelita?
Poza ostrym zapaleniem uchyłków NHS podaje osobom z chorobą uchyłkową, że nie ma konkretnych produktów, których trzeba unikać (2023), a NICE przy uchyłkowatości – że nie trzeba unikać nasion, orzechów, popcornu ani skórek owoców (2019). NCEŻ zaleca ograniczać czerwone mięso (2023). W zapaleniu uchyłków dietę ustala lekarz, a przy diecie łatwostrawnej NCEŻ orzechy i pestki są na liście niezalecanych.
Czy przy uchyłkach jelit można jeść pomidory?
Pomidorów nie wymieniają z nazwy rekomendacje NICE, wytyczne ESCP, przegląd AGA, streszczenie rekomendacji ACG, polski konsensus ani strona NCEŻ o uchyłkach. NICE podaje, że przy uchyłkowatości nie trzeba unikać nasion ani skórek owoców (2019). Gdy lekarz zaleci w zapaleniu dietę łatwostrawną, NCEŻ wymienia wśród produktów zalecanych pomidor bez skórki.
Czy można jeść jajka przy uchyłkach?
Jajek nie wymieniają z nazwy rekomendacje NICE, wytyczne ESCP, przegląd AGA, streszczenie rekomendacji ACG ani polski konsensus. Poza ostrym zapaleniem NHS podaje osobom z chorobą uchyłkową, że nie ma konkretnych produktów do unikania (2023), a według NIDDK większość osób z uchyłkowatością nie musi unikać konkretnych produktów (2021). Gdy lekarz zaleci w zapaleniu dietę łatwostrawną, NCEŻ zalicza jaja na miękko, w koszulce i jajecznicę na parze do zalecanych, a jajko na twardo do niezalecanych (2023).
Jakie zupy przy zapaleniu uchyłków?
O diecie w zapaleniu uchyłków decyduje lekarz. Jeśli zaleci dietę łatwostrawną, NCEŻ wymienia wśród zalecanych zupy na słabych wywarach warzywnych lub chudych mięsnych, a wśród niezalecanych zupy na tłustych wywarach, z zasmażką i w proszku (2023). AGA radzi w ostrej fazie klarowne płyny, a dietę rozszerza się wraz z ustępowaniem objawów (2021).
Czy można pić kawę przy uchyłkach?
Tego, czy poza ostrym zapaleniem uchyłków można pić kawę, nie rozstrzygają wytyczne NICE i ESCP, przegląd AGA, streszczenie rekomendacji ACG ani polski konsensus, bo nie wymieniają jej z nazwy. W badaniu z 1995 roku obejmującym 47 678 mężczyzn nie stwierdzono związku kawy ani kofeiny z ryzykiem objawowej choroby uchyłkowej. Gdy lekarz zaleci w zapaleniu dietę łatwostrawną, NCEŻ zalicza kawę naturalną do niezalecanych, a zbożową i bezkofeinową do zalecanych (2023).
Co pomaga na uchyłki jelita grubego?
Uchyłkowatość bez objawów nie wymaga swoistego leczenia (wg NICE, 2019). Po przebytym zapaleniu uchyłków ACG sugeruje zdrową dietę z warzywami, owocami, pełnym ziarnem i nasionami roślin strączkowych, regularny ruch, redukcję masy ciała przy nadwadze i rzucenie palenia, bo może to pomóc zmniejszyć ryzyko nawrotu – przy niskiej lub bardzo niskiej pewności dowodów (2026). O leczeniu zapalenia uchyłków decyduje lekarz.
Czy dieta pudełkowa sprawdzi się przy uchyłkach?
Dietę pudełkową przy uchyłkach bez objawów warto ocenić tak jak każdy jadłospis – według NICE ma to być zdrowa, zbilansowana dieta z produktami pełnoziarnistymi, owocami i warzywami (2019). W zapaleniu uchyłków dietę ustala lekarz. W wyborze diety pudełkowej pomoże zespół dietetyków Fit Apetit – napisz na dietetyk@fitapetit.com.pl, a odpowiedź przyjdzie mailem.
Źródła
Wszystkie adresy sprawdzono 29 września 2026 roku.
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NIZP PZH-PIB), dr n. med. i n. o zdr. J. Malinowska, Uchyłki i choroba uchyłkowa jelita grubego – zalecane modyfikacje diety i stylu życia, 20 marca 2023, stan na wrzesień 2026. ncez.pzh.gov.pl
- NCEŻ, Dieta lekkostrawna – zalecenia i jadłospis, strona z 21 lipca 2023 i plik PDF z listą produktów z 28 listopada 2023, stan na wrzesień 2026. ncez.pzh.gov.pl
- Pietrzak A, Bartnik W, Szczepkowski M i wsp., Polski konsensus interdyscyplinarny dotyczący diagnostyki i leczenia choroby uchyłkowej okrężnicy (2015), Gastroenterologia Kliniczna 2015;7(1):1–19, grupa ekspertów PTG-E i TChP, stan na wrzesień 2026. ptg-e.org.pl
- NICE, Diverticular disease – diagnosis and management (NG147), 27 listopada 2019, stan na wrzesień 2026. nice.org.uk
- NHS, Diverticular disease and diverticulitis, 7 września 2023, stan na wrzesień 2026. nhs.uk
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK, NIH), Eating, Diet, & Nutrition for Diverticular Disease, sierpień 2021, stan na wrzesień 2026. niddk.nih.gov
- Peery AF, Shaukat A, Strate LL, AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis – Expert Review, Gastroenterology, luty 2021, stan na wrzesień 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Peery AF, Strate LL, Stollman N i wsp., ACG Clinical Guideline – Colonic Diverticulitis, American Journal of Gastroenterology, 1 lipca 2026 (cytowane na podstawie abstraktu i streszczenia rekomendacji). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Guideline Central (z udziałem ACG), ACG Colonic Diverticulitis Guideline Summary – streszczenie rekomendacji z oceną siły zaleceń i pewności dowodów, strona zaktualizowana 28 września 2026, odczyt 2 października 2026. guidelinecentral.com
- Schultz JK i wsp., European Society of Coloproctology – guidelines for the management of diverticular disease of the colon, Colorectal Disease, wrzesień 2020, stan na wrzesień 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Strate LL i wsp., Nut, corn, and popcorn consumption and the incidence of diverticular disease, JAMA, 27 sierpnia 2008, stan na wrzesień 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Dahl C i wsp., Evidence for Dietary Fibre Modification in the Recovery and Prevention of Reoccurrence of Acute, Uncomplicated Diverticulitis – A Systematic Literature Review, Nutrients, 27 stycznia 2018, stan na wrzesień 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Aldoori WH i wsp., A prospective study of alcohol, smoking, caffeine, and the risk of symptomatic diverticular disease in men, Annals of Epidemiology, maj 1995, stan na wrzesień 2026. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Healthy diet – fact sheet, 26 stycznia 2026. who.int
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB, Normy żywienia dla populacji Polski, red. E. Rychlik, K. Stoś, A. Woźniak, H. Mojska, 2024. pzh.gov.pl
