Zapotrzebowanie kaloryczne obliczysz w dwóch krokach, licząc najpierw podstawową przemianę materii (PPM), a potem mnożąc ją przez współczynnik aktywności fizycznej (PAL). Wynik, czyli całkowita przemiana materii (CPM), pokazuje, ile energii potrzebujesz na dobę przy stabilnej masie ciała, ale pozostaje szacunkiem, a nie pomiarem.
Wzory Henry’ego bierzemy z Norm żywienia dla populacji Polski 2024 Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB, opartych na metodyce Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Współczynniki PAL pochodzą z tych samych norm oraz z raportu FAO/WHO/UNU o zapotrzebowaniu energetycznym człowieka.
Pokazujemy obliczenie na przykładzie, wyjaśniamy, skąd biorą się różnice między kalkulatorami, i podpowiadamy, co zrobić z wynikiem przy planowaniu jadłospisu. Sposób liczenia dotyczy dorosłych, a w ciąży, podczas karmienia piersią, przy chorobie przewlekłej lub zaburzeniach odżywiania kaloryczność lepiej ustalić ze specjalistą.
|
Czym jest zapotrzebowanie kaloryczne i co oznaczają PPM, CPM, PAL i TDEE?
Zapotrzebowanie kaloryczne to ilość energii z jedzenia, której organizm potrzebuje w ciągu doby na funkcje życiowe, utrzymanie masy i składu ciała oraz ruch. Oblicza się je jako CPM, czyli PPM pomnożoną przez PAL, a TDEE to angielska nazwa tego samego dobowego wydatku.
W poradnikach i kalkulatorach wracają cztery skróty:
- PPM, czyli podstawowa przemiana materii (ang. BMR), to energia zużywana w całkowitym spoczynku fizycznym i psychicznym, gdy nie trwa trawienie,
- PAL, czyli współczynnik aktywności fizycznej, to stosunek całkowitego wydatku energii do wydatku spoczynkowego,
- CPM, czyli całkowita przemiana materii, to dobowe zapotrzebowanie obliczane jako PPM pomnożona przez PAL,
- TDEE (ang. total daily energy expenditure) to angielska nazwa całkowitego dziennego wydatku energii, który polskie normy oznaczają skrótem TEE.
Szerzej o samym procesie piszemy we wpisie o przemianie materii.
Z czego składa się dzienny wydatek energii?
Na zapotrzebowanie kaloryczne składają się trzy wydatki energii, czyli wydatek spoczynkowy, wydatek na aktywność fizyczną i efekt termiczny pożywienia, a zwykle największą część zajmuje podstawowa przemiana materii.
Według polskich norm i raportu FAO/WHO/UNU podstawowa przemiana materii odpowiada u dorosłych za 45–70% całkowitego wydatku energii. Najbardziej zmienna jest aktywność fizyczna, która według norm PZH i EFSA daje u osób prowadzących siedzący tryb życia około 15% wydatku, a u osób bardzo aktywnych 50% i więcej. Dlatego dwie osoby o tej samej masie ciała, ale innym trybie życia, mogą potrzebować różnej ilości energii.
Efekt termiczny pożywienia to energia zużywana na trawienie, wchłanianie i przetwarzanie składników jedzenia. O tym, czy można wpływać na te składowe, piszemy we wpisie o przyspieszeniu metabolizmu.
Jak obliczyć podstawową przemianę materii?
Polskie normy żywienia liczą podstawę zapotrzebowania kalorycznego, w kalkulatorach nazywaną PPM, wzorami Henry’ego z masy ciała i wzrostu, osobno dla płci i grupy wieku.
Te same wzory przyjęła EFSA, a normy dla Polski stosują je dla masy ciała odpowiadającej BMI 22, czyli środkowi zakresu prawidłowego BMI. Taką masę przyjęto, bo normy podają ilość energii potrzebną zdrowym dorosłym, którzy utrzymują należną masę ciała. Wzory dla dorosłych zestawia tabela 1, a wynik wychodzi w kilokaloriach na dobę.
| Płeć i wiek | Wzór (kcal na dobę) |
|---|---|
| Mężczyźni 19–29 lat | 14,4 × W + 313 × H + 113 |
| Mężczyźni 30–59 lat | 11,4 × W + 541 × H – 137 |
| Mężczyźni od 60 lat | 11,4 × W + 541 × H – 256 |
| Kobiety 19–29 lat | 10,4 × W + 615 × H – 282 |
| Kobiety 30–59 lat | 8,18 × W + 502 × H – 11,6 |
| Kobiety od 60 lat | 8,52 × W + 421 × H + 10,7 |
W – masa ciała w kilogramach, H – wzrost w metrach; źródło – Normy żywienia 2024, tabela 2 (Henry 2005).
Masę ciała wpisuje się w kilogramach, a wzrost w metrach, na przykład 1,65 m zamiast 165 cm. Wzory Henry’ego opracowano na podstawie pomiarów podstawowej przemiany materii. Normy i EFSA nazywają wynik tych wzorów spoczynkowym wydatkiem energii (REE), który z praktycznych względów zwykle mierzy się zamiast podstawowej przemiany materii. W poradnikach i kalkulatorach ten sam wynik występuje jako PPM. Osoby w wieku 18 lat liczą PPM wzorem dla grupy 19–29 lat, bo normy podają dla nich te same wzory, a dla młodszych dzieci i młodzieży inne, których tabela 1 nie obejmuje.
Jak dobrać współczynnik aktywności fizycznej PAL?
Do obliczenia zapotrzebowania kalorycznego dorosłego polskie normy żywienia, za EFSA, przyjmują cztery wartości PAL, czyli 1,4; 1,6; 1,8 i 2,0, od siedzącego po bardzo aktywny tryb życia.
Opisy tych poziomów zestawia tabela 2.
| PAL | Tryb życia |
|---|---|
| 1,4 | mała aktywność, siedzący tryb życia |
| 1,6 | umiarkowana aktywność |
| 1,8 | aktywny tryb życia |
| 2,0 | bardzo aktywny tryb życia |
Źródło – Normy żywienia 2024 za EFSA 2013.
Praca przy biurku, dojazdy samochodem i wolny czas spędzany głównie na siedząco to według FAO/WHO/UNU siedzący lub lekko aktywny tryb życia z PAL od 1,40 do 1,69. Mieszczą się w nim wartości 1,4 i 1,6 z polskich norm, a wybór zależy od tego, ile ruchu jest w całej dobie, także poza pracą.
W przykładzie FAO/WHO/UNU godzina umiarkowanych lub intensywnych ćwiczeń dziennie podnosiła PAL z 1,55 do 1,75, a w badaniach przytoczonych przez EFSA godzina szybkiego marszu dziennie podnosiła go o 0,2. Rzeczywisty przyrost zależy od intensywności ruchu i od reszty dnia. Powyżej 2,0 polskie normy nie podają już wartości dla dorosłych, a FAO/WHO/UNU uznaje PAL powyżej 2,40 za trudny do utrzymania przez dłuższy czas. Dokładnego PAL dla jednej osoby nie da się łatwo ustalić, co przyznają same normy, dlatego wynik obliczeń traktuj jako punkt wyjścia.
Jak obliczyć zapotrzebowanie kaloryczne krok po kroku?
Zapotrzebowanie kaloryczne obliczysz, wpisując masę i wzrost do wzoru Henry’ego właściwego dla płci i wieku, a wynik mnożąc przez PAL dopasowany do trybu życia.
Za przykład posłuży kobieta w wieku 40 lat o wzroście 165 cm i masie ciała 59,9 kg, czyli o danych, które normy przyjmują dla mediany wzrostu przy BMI 22. Rachunek wygląda tak:
- wybierz wzór dla kobiet w wieku 30–59 lat, czyli 8,18 × masa + 502 × wzrost – 11,6,
- wpisz dane, czyli 8,18 × 59,9 + 502 × 1,65 – 11,6, co daje 1306,7 kcal na dobę,
- pomnóż wynik przez PAL 1,6 przy umiarkowanej aktywności, co daje 2090,7 kcal na dobę (CPM, po angielsku TDEE).
Tabela norm podaje dla takiej osoby przy PAL 1,6 wartość 2090 kcal, więc rachunek zgadza się z normą. Wyniki dla wszystkich czterech poziomów aktywności zestawia tabela 3.
| PAL | Obliczenie (kcal na dobę) | Norma (kcal na dobę) |
|---|---|---|
| 1,4 | 1829,4 | 1829 |
| 1,6 | 2090,7 | 2090 |
| 1,8 | 2352,0 | 2351 |
| 2,0 | 2613,4 | 2612 |
Kobieta 30–59 lat, 165 cm, 59,9 kg; obliczenie wzorem Henry’ego; normy – tabela 7 Norm żywienia 2024.
Przykład pokazuje sposób liczenia, a nie kaloryczność zalecaną konkretnej osobie.
Dlaczego kalkulatory podają różne wyniki?
Kalkulatory zapotrzebowania kalorycznego liczą PPM różnymi wzorami, na przykład Mifflina-St Jeora albo Harrisa-Benedicta, a według EFSA żaden wzór nie przewiduje wydatku spoczynkowego dokładnie, nawet dla grupy osób.
Wzór Mifflina-St Jeora z 1990 roku, który EFSA wymienia wśród pięciu szeroko stosowanych, dla kobiet ma postać 10 × masa (kg) + 6,25 × wzrost (cm) – 5 × wiek (lata) – 161, a dla mężczyzn kończy się na + 5. Dla kobiety z przykładu daje 1269,25 kcal, czyli o 37,4 kcal mniej niż wzór Henry’ego, a po pomnożeniu przez PAL 1,6 różnica rośnie do około 60 kcal na dobę.
Wzór Harrisa-Benedicta z 1919 roku zawyżał wyniki o 5% w badaniu Mifflina, a w analizie EFSA dawał najwyższe wartości u osób w wieku 18–39 lat. W analizie EFSA rozrzut między wzorami rósł z wiekiem, z 5% w grupie 18–29 lat do 11–13% w grupie 70–79 lat, dlatego wynik z każdego kalkulatora jest szacunkiem.
Co wynik oznacza dla codziennego jadłospisu?
Obliczone zapotrzebowanie kaloryczne to punkt wyjścia do planowania jadłospisu, a to, czy odpowiada potrzebom, najprościej sprawdzić po tym, czy masa ciała pozostaje stabilna w dłuższym okresie.
Kaloryczność nie musi być identyczna każdego dnia, bo według norm PZH ma się bilansować w ciągu kilku dni, a EFSA traktuje zapotrzebowanie jako średnią z co najmniej tygodnia. Kaloryczność jadłospisu nie powinna być niższa niż PPM, bo zagrażałoby to zdrowiu. Jeśli celem jest redukcja masy ciała, kaloryczność najlepiej ustalić z dietetykiem, a przy trudnościach z redukcją warto skonsultować się także z lekarzem, bo mogą mieć podłoże hormonalne.
Jak może wyglądać jadłospis o konkretnej kaloryczności, pokazujemy we wpisie o diecie 2000 kcal. Samą masę ciała ocenia się innym wskaźnikiem, o którym piszemy we wpisie o tym, jak obliczyć BMI.
Kiedy nie liczyć zapotrzebowania kalorycznego samodzielnie?
Zapotrzebowania kalorycznego nie warto liczyć samodzielnie w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci, przy chorobie przewlekłej, przyjmowaniu leków wpływających na apetyt i treningu wyczynowym, bo w takich sytuacjach kaloryczność lepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem.
W ciąży i podczas karmienia piersią normy uwzględniają dodatkową energię na przyrost tkanek i produkcję mleka, a dla dzieci i młodzieży do 17 lat stosują inne wzory. Zaburzenia odżywiania leczy lekarz psychiatra we współpracy z psychoterapeutą i psychodietetykiem, dlatego jadłospisu nie ustala się wtedy samodzielnie, na podstawie kalkulatora.
Co zmienia się w żywieniu w okresie menopauzy, opisujemy we wpisie o diecie w menopauzie. Osoby, które trenują rekreacyjnie i chcą zbudować mięśnie, znajdą więcej we wpisie o diecie na masę mięśniową.
Najczęstsze pytania o zapotrzebowanie kaloryczne
Co to jest TDEE?
TDEE (ang. total daily energy expenditure) to angielska nazwa całkowitego dziennego wydatku energii. W polskich normach żywienia ten sam wydatek oznacza się skrótem TEE, a w poradnikach nazywa całkowitą przemianą materii (CPM), czyli PPM pomnożoną przez współczynnik aktywności PAL.
Czym różni się PPM od CPM?
PPM to energia potrzebna organizmowi w całkowitym spoczynku, a CPM to całe dobowe zapotrzebowanie, które obejmuje też aktywność fizyczną. CPM oblicza się, mnożąc PPM przez PAL.
Jaki współczynnik PAL wybrać przy pracy biurowej?
Praca biurowa, dojazdy samochodem i mało ruchu w wolnym czasie to według FAO/WHO/UNU siedzący lub lekko aktywny tryb życia z PAL od 1,40 do 1,69, w którym mieszczą się wartości 1,4 i 1,6 z polskich norm. Wybór zależy od ruchu w całej dobie, a w przykładach FAO/WHO/UNU i EFSA godzina ćwiczeń albo szybkiego marszu dziennie podnosiła PAL o około 0,2.
Czy można jeść mniej, niż wynosi PPM?
Nie. Kaloryczność diety nie może być niższa niż PPM, bo poważnie zagrażałoby to zdrowiu. PPM policzona wzorem jest jednak tylko szacunkiem, dlatego jeśli celem jest redukcja masy ciała, kaloryczność najlepiej ustalić z dietetykiem.
Który wzór na PPM jest najdokładniejszy?
Według EFSA żaden wzór nie przewiduje wydatku spoczynkowego dokładnie, nawet dla grupy osób, a wzór Harrisa-Benedicta według pracy Rozy i Shizgala z 1984 roku ma dla pojedynczej osoby prawidłowo odżywionej precyzję około plus minus 14%. Polskie normy żywienia z 2024 roku liczą zapotrzebowanie wzorami Henry’ego, tak jak EFSA.
Jak obliczyć zapotrzebowanie kaloryczne, karmiąc piersią?
Podczas karmienia piersią zapotrzebowanie liczy się inaczej, bo normy uwzględniają dodatkową energię na produkcję mleka. Kaloryczność w tym okresie warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem, zamiast korzystać z ogólnego wzoru dla dorosłych.
Źródła
Dostęp do źródeł – 18 listopada 2026 r.
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Normy żywienia dla populacji Polski, rozdział Energia, 2024.
- European Food Safety Authority (EFSA), Scientific Opinion on Dietary Reference Values for energy, EFSA Journal 2013;11(1):3005.
- FAO/WHO/UNU, Human energy requirements, rozdział 5, 2004.
- pacjent.gov.pl, Jeśli nie kalorie, to co?, aktualizacja 8 listopada 2024.
- Narodowy Fundusz Zdrowia, magazyn Ze Zdrowiem nr 13, 2024.
- Mifflin MD i wsp., A new predictive equation for resting energy expenditure in healthy individuals, American Journal of Clinical Nutrition, 1990.
- Roza AM, Shizgal HM, The Harris Benedict equation reevaluated, American Journal of Clinical Nutrition, 1984.
- pacjent.gov.pl, Kiedy jedzenie staje się źródłem stresu, aktualizacja 20 lutego 2026.