Co jeść na serce? Tego dowiesz się z naszego krótkiego artykułu. Odpowiemy w nim na podstawowe pytania o dietę, którą wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) zalecają, żeby zmniejszyć ryzyko chorób serca i naczyń. Opiszemy, co jeść częściej, co ograniczać i ile soli można spożywać w ciągu dnia.
Dieta przy arytmii serca powinna być odpowiednio zbilansowana. To samo dotyczy innych chorób tego narządu. Nie istnieje jednak jedna dieta odpowiednia dla wszystkich chorób serca, bo szczegółowe zalecenia zależą od rodzaju choroby, przyjmowanych leków, czynności nerek, stężenia potasu i stanu odżywienia. Dieta nie zastępuje leczenia zaburzeń rytmu ani innych chorób serca, dlatego przy rozpoznanej chorobie zasady żywienia omów z lekarzem prowadzącym.
Dieta na wzmocnienie serca – najważniejsze informacje
Zastanawiasz się nad tym, co jeść na wzmocnienie serca? W takim razie trafiłeś idealnie, ponieważ w naszym krótkim artykule znajdziesz szereg wskazówek, które na pewno okażą się dla Ciebie przydatne. Dieta nie „wzmacnia” bezpośrednio mięśnia sercowego, ale pomaga kontrolować ciśnienie tętnicze, stężenie lipidów i glukozy we krwi oraz masę ciała, a przez to ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Jeżeli chodzi o profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych, to główną rolę odgrywa tutaj jadłospis, który jest właściwie zbilansowany. Dieta dla serca może przy tym być bardzo różnorodna. Wytyczne ESC z 2021 roku zalecają dietę śródziemnomorską lub inną podobną w celu zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Często wymienia się też dietę DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), sprawdzaną w badaniach nad obniżaniem ciśnienia tętniczego. Przy chorobie niedokrwiennej serca dieta też ma znaczenie, bo według wytycznych ESC zdrowa dieta jest podstawą zapobiegania chorobom sercowo-naczyniowym u wszystkich osób.
Jeżeli chcesz zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób serca, postaw na profilaktykę, a więc odpowiednią dietę. Wytyczne ESC z 2021 roku zalecają co najmniej 200 g warzyw i co najmniej 200 g owoców dziennie (po co najmniej 2–3 porcje), 30 g niesolonych orzechów dziennie oraz zastępowanie tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi, np. z olejów roślinnych. W diecie śródziemnomorskiej dużo jest też strączków. Do jadłospisu pasują jogurty naturalne i produkty z pełnego ziarna. Według ESC błonnika powinno być 30–45 g dziennie, najlepiej z produktów pełnoziarnistych. Co ważne, dieta przy niewydolności serca zakłada również ograniczenie spożycia czerwonego mięsa, a także mięsa przetworzonego i żywności, w której znajduje się wiele węglowodanów rafinowanych. Ogranicz też sól i alkohol. Wytyczne ESC z 2024 roku dotyczące nadciśnienia zalecają pić mniej alkoholu, niż wynosi górna granica około 100 g czystego alkoholu tygodniowo, a dla najlepszych efektów zdrowotnych w miarę możliwości go unikać. Przy migotaniu przedsionków ESC zaleca ograniczenie alkoholu do najwyżej 30 g tygodniowo (około 3 standardowych porcji), co pomaga zmniejszać ryzyko nawrotów. Według WHO nie ma ilości alkoholu bezpiecznej dla zdrowia. Napojów słodzonych, w tym soków owocowych, ESC zaleca unikać. Najlepiej wybierać całe owoce, a soki, także 100%, pić rzadziej i w małych porcjach. Taki sposób żywienia pomaga zmniejszyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, a także nadwagi i otyłości. Jadłospis w diecie na serce zakłada bowiem spożywanie odpowiedniej liczby kalorii, która nie przekracza dziennego zapotrzebowania.
Dieta przy chorobach serca a tłuszcze
Dieta przy rozruszniku serca oraz przy innych problemach z tym narządem opiera się na zasadach zdrowego żywienia, a ewentualne dodatkowe zalecenia ustala lekarz prowadzący. Sam rozrusznik nie wymaga specjalnej diety. Zalecenia wynikają z choroby serca, która była przyczyną jego wszczepienia, oraz z przyjmowanych leków. Szczególną uwagę zwróć na jakość tłuszczów w daniach. Część z nich niekorzystnie wpływa na układ krążenia. Dieta przy zawale serca zakłada ograniczanie masła, oleju kokosowego i palmowego oraz tłustego mięsa, np. tłustej wieprzowiny, i zastępowanie ich oliwą, olejem rzepakowym, orzechami, nasionami i rybami. Gęsiny czy kaczki nie trzeba wykluczać całkowicie – znaczenie mają porcja, obecność skóry, zawartość tłuszczu i sposób przygotowania. Chodzi o ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych, które według wytycznych ESC powinny dostarczać mniej niż 10% energii z diety i być zastępowane tłuszczami nienasyconymi. Alternatyw jest naprawdę bardzo wiele. Wśród nich należy wyróżnić możliwość spożywania produktów, które są bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, a więc są to m.in. tłuste ryby morskie, takie jak łosoś, makrela, śledź i sardynki. Na co dzień w kuchni możesz również wykorzystywać olej rzepakowy, oliwę z oliwek, awokado, różnego rodzaju nasiona, w tym również orzechy.
Musisz wiedzieć o tym, że dieta przy chorobie wieńcowej serca nie powinna zawierać w szczególności izomerów trans kwasów tłuszczowych, które są także nazywane tłuszczami trans. Tłuszcze trans niekorzystnie wpływają na profil lipidowy – według wytycznych ESC podnoszą stężenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL oraz obniżają stężenie cholesterolu HDL. Normy żywienia 2024 zalecają wybierać produkty, które nie mają w składzie tłuszczów częściowo utwardzonych (uwodornionych). Rozporządzenie Komisji (UE) 2019/649 wprowadziło limit tłuszczów trans pochodzenia przemysłowego – 2 g na 100 g tłuszczu. Limit nie obejmuje tłuszczów trans naturalnie występujących w tłuszczu zwierzęcym.
Co jeść na zdrowe serce? Zwróć uwagę na mięso
Dieta dla chorych na serce nie wyklucza mięsa, ale liczy się jego rodzaj i ilość. Jego wybór nie jest łatwy, ale na pewno nie niemożliwy. Przede wszystkim ogranicz czerwone mięso – według wytycznych ESC z 2021 roku najwyżej do 350–500 g tygodniowo – a mięso przetworzone, np. wędliny, jedz jak najrzadziej. Ostrożnie też z tłustą wieprzowiną i gęsiną.
Świetna alternatywa to jednak chude mięso, na które zdecydowanie możesz postawić! Są to takie produkty jak białe mięso, a więc to pochodzące z kurczaka oraz indyka. Mogą być elementem diety, ale jako źródło białka warto wybierać przede wszystkim nasiona roślin strączkowych, ryby i orzechy. Wytyczne ESC zalecają jednak wzorzec żywienia oparty bardziej na produktach roślinnych niż zwierzęcych, dlatego mięso nie powinno być podstawą jadłospisu. Ryby, zwłaszcza tłuste, jedz 1–2 razy w tygodniu.
Dieta na zdrowe serce a sól
Dieta dla chorych na serce jest bogata w naturalne przyprawy i te posiłki mogą być naprawdę bardzo smaczne. Sól trzeba jednak wyraźnie ograniczyć. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dieta z dużą ilością sodu podnosi ciśnienie tętnicze, a to zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Wiele osób ma trudności z ograniczeniem soli podczas codziennego gotowania. Ponadto jest ona obecna również w produktach, które kupujemy na co dzień. Dotyczy to nawet pieczywa, wędzonych ryb, wędlin czy serów! Jeżeli zatem Twoje zdrowie nie jest Ci obojętne, postaw po prostu na czytanie składów w sklepie.
Jadłospis przy arytmii serca powinien zawierać mało soli, bo jej nadmiar sprzyja nadciśnieniu tętniczemu. Ograniczenie soli nie leczy jednak samych zaburzeń rytmu. Przy arytmii znaczenie mogą mieć też alkohol, odwodnienie, zaburzenia stężenia potasu i magnezu, otyłość oraz bezdech senny. Preparatów potasu ani magnezu nie stosuj „na arytmię” samodzielnie, bo ich nadmiar również może wywoływać zaburzenia rytmu. Staraj się zatem solić oszczędnie już podczas gotowania. Tym bardziej nie sól potraw, które już znajdują się na Twoim talerzu. Dobrze jest też zdjąć solniczkę ze stołu. W zamian polecamy używanie aromatycznych ziół. Świeże możesz hodować na parapecie kuchennego okna. Nie tylko wspaniale smakują, ale również pachną oraz świetnie się prezentują, a więc będzie to również rewelacyjna dekoracja.
Jaka dieta przy arytmii serca? Taka, w której soli jest mało, ale nie trzeba eliminować jej całkowicie, bo sód jest organizmowi potrzebny. Normy żywienia 2024 ustalają wystarczające spożycie sodu dla dorosłych na 1500 mg dziennie. To wartość wystarczająca, a nie ilość, którą trzeba osiągać przez dosalanie. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dorosłym mniej niż 2000 mg sodu dziennie, czyli mniej niż 5 g soli (to mniej więcej łyżeczka). Do tego limitu wlicza się także sól zawarta w pieczywie, wędlinach i innych gotowych produktach. Przy niewydolności serca ograniczenie soli i płynów ustala lekarz indywidualnie. Wytyczne ESC dotyczące niewydolności serca, omówione w stanowisku ekspertów Heart Failure Association z 2024 roku, zalecają nieprzekraczanie 5 g soli dziennie, a ograniczenie płynów do 1,5–2 l na dobę rozważają tylko u wybranych chorych.
Dieta dla chorych na serce a nabiał
Dieta przy chorobie niedokrwiennej serca dopuszcza możliwość spożywania nabiału. Warto jednak zwracać uwagę na jego jakość! Przede wszystkim w tym przypadku kluczowe jest to, że powinien on zawierać mniej tłuszczów nasyconych. Lepiej zatem, żebyś ograniczał sery topione, żółte, fetę, a także mascarpone. To właśnie one są bogatym źródłem tłuszczów nasyconych. Podobnie jest z mozzarellą z pełnego mleka – przykładowy produkt w bazie USDA FoodData Central ma ok. 14 g tłuszczów nasyconych w 100 g, czyli mniej więcej tyle co feta, choć zawartość różni się między rodzajami mozzarelli. Do codziennych posiłków możesz włączać mleko, jogurty naturalne czy twaróg, najlepiej niesłodzone i o niższej lub umiarkowanej zawartości tłuszczu, bo i te produkty nie zawsze mają mało tłuszczów nasyconych. Przy nadciśnieniu i niewydolności serca zwracaj też uwagę na sól w serach.
Warzywa, owoce i zboża, czyli dieta przy chorym sercu
Dieta przy zapaleniu mięśnia sercowego oraz innych problemach z tym narządem powinna być uważnie przemyślana. Przy zapaleniu mięśnia sercowego dieta pełni jednak funkcję ogólną i wspierającą, a podstawą jest diagnostyka i leczenie zalecone przez kardiologa. Przede wszystkim powinna w dużej mierze opierać się na warzywach – świeżych, sezonowych, ale też mrożonych albo konserwowych bez dodatku soli lub opłukanych. Oczywiście w tym przypadku nie powinno zabraknąć również pysznych owoców, które także są bardzo zdrowe. To wspaniałe źródło cennych dla Twojego organizmu witamin, a więc nie pomijaj tej kwestii. Możesz z powodzeniem przygotowywać dania z soczewicy, soi, fasoli, a także ciecierzycy. Nasiona roślin strączkowych są bowiem naprawdę bardzo zdrowe, a przy tym również pyszne.
W codziennym jadłospisie uwzględnij też produkty bogate w potas. Według wytycznych ESC potas, np. z owoców i warzyw, korzystnie wpływa na ciśnienie tętnicze i ryzyko udaru mózgu. Na pewno będą to pomidory, ziemniaki, szpinak, brokuły czy banany. Tego typu warzywa oraz owoce możesz wplatać w swoje codzienne posiłki, a więc nie tylko obiady, ale również śniadania oraz kolacje. Jeśli chorujesz na nerki albo przyjmujesz leki, które zwiększają stężenie potasu we krwi (np. spironolakton, inhibitory ACE, sartany), ilość potasu w diecie trzeba ustalić indywidualnie z lekarzem, na podstawie wyników badań. Przy takich lekach badania wykonuje się okresowo, bo zbyt wysokie stężenie potasu we krwi (hiperkaliemia) jest niebezpieczne.
Przepisy kulinarne dla chorych na serce są dostępne w wielu książkach kucharskich, których nie brakuje na rynku. Lekarze mogą Ci również polecić skorzystanie z broszur, które można znaleźć w ich gabinetach.
Jeśli nie masz czasu na codzienne gotowanie, możesz zamówić gotowe diety Fit Apetit z dowozem. Posiłki dowozimy do ponad 1400 miejscowości, również do klientów w Ostrowcu Świętokrzyskim. Skład każdej diety sprawdzisz w jej opisie.
Dieta dobra na serce – czy suplementy są potrzebne?
Zastanawiasz się nad tym, czy odpowiednio zbilansowana dieta przy chorobie wieńcowej serca wymaga korzystania również ze specjalnych suplementów? To pytanie zadaje sobie bardzo wiele osób. W aptekach są dostępne suplementy diety reklamowane jako wspierające serce, ale o tym, czy któryś z nich jest Ci potrzebny, decyduje lekarz na podstawie wyników badań. Podstawą pozostaje jadłospis.
Normy żywienia 2024 ustalają dla dorosłych wystarczające spożycie kwasów omega-3 EPA i DHA (łącznie) na 250 mg dziennie. Ich głównym źródłem w diecie są tłuste ryby morskie. Wytyczne ESC zalecają jedzenie ryb. O suplementach podają, że kilka metaanaliz i przegląd Cochrane nie wykazały korzystnego wpływu oleju rybiego na zdarzenia sercowo-naczyniowe lub śmiertelność, choć odnotowano o 7% niższe ryzyko epizodów choroby wieńcowej. Wytyczne ESC/EAS z 2025 roku nie zalecają do obniżania cholesterolu LDL suplementów diety ani witamin bez udokumentowanego bezpieczeństwa i istotnej skuteczności. Osobną sprawą jest ikozapent etylu – lek na receptę, który lekarz może rozważyć razem ze statyną u wybranych osób z wysokim lub bardzo wysokim ryzykiem i stężeniem triglicerydów na czczo 135–499 mg/dl. Normy żywienia 2024 podają, że witaminy B6 i B12 oraz foliany biorą udział w przemianach homocysteiny.
Według wytycznych ESC w badaniach nad suplementacją witamin z grupy B (B6, kwasu foliowego i B12) oraz witamin C i D nie wykazano korzyści dla serca i naczyń. Obniżenie homocysteiny suplementami witamin z grupy B nie przełożyło się na wyraźne zmniejszenie ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych. Suplementacja jest uzasadniona przy niedoborze lub innym konkretnym wskazaniu, a nie z samego powodu choroby serca, dlatego decyzję podejmij razem z lekarzem. Jeśli przyjmujesz leki przeciwkrzepliwe z grupy antagonistów witaminy K (np. warfarynę lub acenokumarol), nie musisz rezygnować z zielonych warzyw, ale ich spożycie powinno być względnie stałe.
Autor – zespół dietetyków Fit Apetit
Czytaj więcej:
- Dieta przy zaparciach| co jeść przy zatwardzeniu a czego nie
- Dieta przed kolonoskopią | co jeść przed kolonoskopią?
- Dieta rozdzielna | dieta niełączenia węglowodanów z białkiem
- Dieta na stłuszczenie wątroby | Co jeść, a czego unikać?
- Dieta po usunięciu woreczka żółciowego – co jeść i jak długo trwa przystosowanie
- Dieta alkaliczna | co to jest dieta zasadowa -jakie produkty?
- Dieta kwaśniewskiego | dieta optymalna | Zasady i na czym polega
- Dieta eliminacyjna | Co to jest, co jeść na diecie eliminacyjnej
- Dieta kopenhaska | Co to jest dieta 13 dniowa?
- Dieta makrobiotyczna | Co to jest, na czym polega, dla kogo ?
