Dieta ubogoresztkowa – co to jest i dlaczego się ją stosuje?

Dieta ubogoresztkowa (inaczej niskobłonnikowa) to lecznicza dieta, w której celowo ogranicza się ilość błonnika i jego źródła. Nazwy „ubogoresztkowa” i „niskobłonnikowa” bywają używane zamiennie, a określenie „bezresztkowa” jest nieprecyzyjne, bo dieta ogranicza resztki pokarmowe, ale ich nie usuwa. Nie ma jednej przyjętej definicji ilościowej. Autorzy przeglądu badań z 2015 roku zaproponowali górną granicę 10 g błonnika na dobę (Vanhauwaert i wsp., Advances in Nutrition), a w praktyce zakres zależy od wskazania. Stosuje się ją zwykle czasowo, w zaostrzeniu chorób zapalnych jelit lub przy zwężeniach jelita, przed operacją jelita i po niej oraz w przygotowaniu do kolonoskopii – zawsze na zlecenie lekarza lub dietetyka klinicznego. Nie jest to dieta odchudzająca ani dieta na co dzień. Mniej błonnika to mniejsza objętość stolca, co według ulotki szpitala NHS w Birmingham (UHB) pomaga ograniczyć wzdęcia i dyskomfort brzucha. Dieta może więc łagodzić dolegliwości, a leczenie aktywności zapalnej prowadzi lekarz.

9 marca 2022 · aktualizacja: 4 listopada 2026

Co to jest dieta ubogoresztkowa (niskobłonnikowa)?

Dieta ubogoresztkowa ogranicza błonnik pokarmowy, żeby zmniejszyć objętość stolca i poprawić tolerancję pokarmów w określonych stanach przewodu pokarmowego. Dietę niskobłonnikową opisują m.in. ulotki dwóch szpitali brytyjskiej publicznej służby zdrowia (NHS) – w Birmingham (UHB) i w Gateshead. Ulotka UHB podaje, że u części osób produkty bogate w błonnik mogą wywoływać biegunkę, ból brzucha i wzdęcia. Normy żywienia (NIZP PZH-PIB, 2024) podają, że w niektórych chorobach układu pokarmowego, np. w chorobie Leśniowskiego-Crohna czy niedrożności jelit, spożycie błonnika musi być ograniczone i pod kontrolą lekarza.

Ograniczenie błonnika nie dotyczy każdej choroby jelit. Przy uchyłkowatości bez objawów NICE (2019) zaleca doradzać zdrową, zbilansowaną dietę z produktami pełnoziarnistymi, owocami i warzywami, a po przebytym zapaleniu uchyłków ACG (2026) sugeruje dietę bogatą w warzywa, owoce, pełne ziarno i nasiona roślin strączkowych. W ostrym zapaleniu uchyłków dietę ustala lekarz. Zalecenia w poszczególnych fazach choroby znajdziesz w tekście o diecie przy uchyłkach jelita grubego.

Błonnik pokarmowy to część pokarmów roślinnych, która nie jest trawiona ani wchłaniana w jelicie cienkim (według Norm żywienia 2024), a w jelicie grubym całkowicie lub częściowo rozkładają ją bakterie (według ulotki UHB). Jako przykłady ulotka podaje skórki owoców i warzyw, pestki i nasiona. Błonnik ma dwie frakcje.

• Błonnik nierozpuszczalny – pobudza perystaltykę jelit i zwiększa objętość stolca. W diecie ubogoresztkowej jest znacznie ograniczany.
• Błonnik rozpuszczalny – jego frakcje różnią się lepkością i podatnością na fermentację przez bakterie jelitowe. Według Norm żywienia 2024 frakcje, które w obecności wody tworzą żele o wysokiej lepkości, spowalniają trawienie i wchłanianie węglowodanów, przez co ograniczają wzrost stężenia glukozy po posiłku. Jako źródła błonnika rozpuszczalnego ulotka UHB wymienia m.in. banany, marchew i ziemniaki.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca osobom powyżej 10. roku życia co najmniej 25 g błonnika dziennie, a Normy żywienia (NIZP PZH-PIB, 2024) przyjmują 25 g na dobę dla dorosłych w wieku 19–65 lat i 20 g od 66. roku życia. W diecie ubogoresztkowej błonnika jest celowo mniej, a jego ilość ustala lekarz lub dietetyk. Ani ulotka UHB, ani ulotka z Gateshead nie podaje jednej liczby gramów błonnika.

Czym różni się dieta ubogoresztkowa od lekkostrawnej?

Dieta ubogoresztkowa i lekkostrawna to dwa różne modele żywienia. Dieta lekkostrawna według NCEŻ ogranicza produkty pełnoziarniste oraz surowe warzywa i owoce zgodnie z indywidualną tolerancją, a NCEŻ zaleca w niej też m.in. gotowanie w wodzie lub na parze i unikanie tłustych oraz smażonych potraw. Dieta ubogoresztkowa dotyczy przede wszystkim ilości i źródeł błonnika – ogranicza pełne ziarno, skórki, pestki i surowe warzywa (ulotka UHB). Ograniczanie tłuszczu, przypraw czy smażenia nie wynika z samego ograniczenia błonnika i wymaga osobnego uzasadnienia, np. złej tolerancji tłustych potraw.

Kiedy stosuje się dietę ubogoresztkową?

Wskazaniem do diety ubogoresztkowej są przede wszystkim zaostrzenia chorób zapalnych jelit (IBD), zwężenia jelita i operacje jelit. Wskazanie zawsze ustala lekarz prowadzący.

Wskazania medyczne

• Choroby zapalne jelit (IBD): choroba Leśniowskiego-Crohna (faza zaostrzenia), wrzodziejące zapalenie jelita grubego – WZJG (faza zaostrzenia). Zaostrzenie nie oznacza automatycznie diety ubogoresztkowej. Zakres ograniczeń zależy od objawów, obecności zwężeń, tolerancji i stanu odżywienia. Według wytycznych ESPEN z 2023 roku nie ma jednej „diety na IBD”, którą można ogólnie zalecić w aktywnej chorobie, a każda osoba z IBD powinna korzystać z indywidualnego poradnictwa dietetyka. Przy zwężeniach jelita w chorobie Leśniowskiego-Crohna z objawami niedrożności wytyczne wskazują, że można zalecić dietę o dostosowanej konsystencji. Dieta może łagodzić dolegliwości, ale nie zastępuje leczenia aktywności zapalnej.
• Zwężenia jelita i niedrożność: według ulotki UHB dieta niskobłonnikowa bywa zalecana przy zwężeniach jelita oraz przy niedrożności jelit lub jej ryzyku, a przy zwężeniach ciężkich lub występujących w kilku miejscach jelita może zostać zalecona dieta płynna, której szczegóły omówi dietetyk. Przy zwężeniach znaczenie ma też konsystencja potraw i dokładne żucie. Ostrej niedrożności nie da się opanować samodzielną zmianą jadłospisu – według ulotki szpitala NHS w Dudley skurczowy ból brzucha, nudności i wymioty, wzdęcie oraz niemożność oddania gazów lub stolca wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
• Operacje jelit: przed operacją jelita i po niej, po resekcji jelita, po wyłonieniu stomii – gdy zaleci to lekarz (według ulotki z Gateshead zwykle przez 6–8 tygodni po wyłonieniu ileostomii lub kolostomii)
• Badania diagnostyczne: przygotowanie do kolonoskopii – instrukcja pracowni podaje, jakie produkty wykluczyć, przez ile dni i od której godziny nie jeść już posiłków (wytyczne ESGE zalecają, by dieta ubogoresztkowa obejmowała dzień poprzedzający badanie)
• Inne wskazania: uporczywe biegunki oraz zespół jelita drażliwego (IBS) – oba wymienia ulotka UHB. Polskie wytyczne dla dorosłych (PTG-E, 2018) zalecają jednak we wszystkich postaciach IBS długotrwałą dietę bogatą w błonnik rozpuszczalny, a błonnika nierozpuszczalnego nie zalecają, więc zakres ograniczeń przy IBS ustala lekarz. Dieta niskobłonnikowa nie jest standardowym leczeniem IBS, a ograniczenie źle tolerowanego błonnika nierozpuszczalnego nie oznacza konieczności ograniczania całego błonnika.

W chorobach trzustki i pęcherzyka żółciowego zalecenia zależą od fazy choroby. Przy przewlekłym zapaleniu trzustki ESPEN (2024) uznaje, że osoby dobrze odżywione, bez niedoborów, nie potrzebują diety restrykcyjnej, a chorym na przewlekłe zapalenie trzustki zaleca unikać diet bardzo bogatych w błonnik. W zaostrzeniu kamicy żółciowej szpital w Gorlicach stosuje dietę łatwostrawną z ograniczeniem tłuszczu i błonnika (zalecenia z 2024 roku). Więcej o zasadach tych diet przeczytasz w tekstach o diecie trzustkowej i diecie przy kamicy żółciowej.

Kiedy NIE stosować diety ubogoresztkowej?

Diety ubogoresztkowej nie stosuje się jako profilaktycznej ani odchudzającej. Według ulotki UHB dietę niskobłonnikową zwykle stosuje się czasowo, ale w niektórych przypadkach zaleca się ją długotrwale, a wtedy można poprosić o konsultację dietetyka. Ulotka z Gateshead przewiduje długotrwałe stosowanie po wyłonieniu jejunostomii. Ulotka UHB zaznacza, że u części osób na diecie niskobłonnikowej pojawiają się zaparcia, i radzi wtedy pić dużo płynów w ciągu dnia. Skutki zbyt małego spożycia błonnika według Norm żywienia 2024 znajdziesz niżej, w części o czasie trwania diety.

Według ulotki UHB osoba z cukrzycą na diecie niskobłonnikowej może mieć trudność z kontrolą stężenia glukozy we krwi. Produkty bogate w błonnik spowalniają wchłanianie węglowodanów, więc po ich ograniczeniu stężenie glukozy może rosnąć. Ulotka radzi jeść do każdego posiłku produkt węglowodanowy ubogi w błonnik (np. obrane ziemniaki, biały ryż, biały makaron lub białe pieczywo) i utrzymywać stałą wielkość porcji węglowodanów. U osób, które przyjmują leki na cukrzycę mogące zwiększać ryzyko hipoglikemii, taki sposób jedzenia pomaga to ryzyko zmniejszyć. Jeśli stężenie glukozy nadal budzi niepokój, ulotka radzi skontaktować się z pielęgniarką diabetologiczną i poinformować ją o zaleconej diecie niskobłonnikowej.

Zasady diety ubogoresztkowej

Podstawowa zasada diety ubogoresztkowej to ograniczenie błonnika i jego źródeł w zakresie ustalonym przez lekarza lub dietetyka. Pozostałe wskazówki z listy (liczba posiłków, obróbka, temperatura) pochodzą z zaleceń NCEŻ dla diety lekkostrawnej. Nie wynikają z samego ograniczenia błonnika, dlatego stosuje się je wtedy, gdy uzasadnia to choroba albo tolerancja.

1. Błonnik: ilość zależy od wskazania i ustala ją lekarz lub dietetyk. Według ulotki UHB usuwa się z jadłospisu przede wszystkim pełne ziarno, skórki, pestki, nasiona i surowe warzywa. Miksowanie zmienia strukturę potrawy i według NCEŻ poprawia tolerancję błonnika, ale go nie usuwa. Ilość błonnika zmniejsza dopiero obieranie, usuwanie pestek i skórek oraz przecieranie przez sito.
2. Posiłki: 5–6 posiłków dziennie co 2–3 godziny – tak NCEŻ zaleca w diecie lekkostrawnej, a ulotka UHB radzi dokładnie przeżuwać jedzenie i jeść bez pośpiechu.
3. Płyny: co najmniej 1,5–2 litry dziennie, głównie wody niegazowanej – tyle NCEŻ zaleca w diecie lekkostrawnej. Ulotka UHB przypomina o odpowiedniej ilości płynów, a ulotka z Gateshead radzi pić dużo, chyba że zalecono inaczej. Według Norm żywienia 2024 zbyt małe spożycie płynów przy biegunce jest bardzo niebezpieczne dla zdrowia. Przy stomii o dużej wydajności zasady są inne – według ulotki szpitala NHS w Oksfordzie zbyt dużo zwykłych płynów może zwiększać ilość treści wydalanej przez stomię, dlatego zespół leczący może zalecić specjalny płyn nawadniający i ograniczenie zwykłych napojów.
4. Obróbka termiczna: gotowanie na parze lub w wodzie, duszenie bez wcześniejszego obsmażania, pieczenie w folii lub pergaminie bez dodatku tłuszczu – tak zaleca NCEŻ w diecie lekkostrawnej. Dopuszcza w niej też grillowanie na grillu elektrycznym lub patelni grillowej i smażenie bez dodatku tłuszczu, nie zaleca natomiast smażenia na głębokim tłuszczu i panierowania. Sama dieta niskobłonnikowa smażenia nie wyklucza (ulotka z Gateshead dopuszcza np. jajka smażone), a tłuste i smażone potrawy ogranicza się wtedy, gdy nasilają ból brzucha lub biegunkę.
5. Temperatura posiłków: unikaj bardzo gorących i bardzo zimnych potraw – NCEŻ zaleca w diecie lekkostrawnej posiłki o umiarkowanej temperaturze
6. Czas stosowania: tyle, ile zaleci lekarz – zwykle na czas zaostrzenia; przed kolonoskopią zgodnie z instrukcją pracowni (wytyczne ESGE wskazują dzień poprzedzający badanie)

Co jeść na diecie ubogoresztkowej? Produkty dozwolone i zakazane

Na diecie ubogoresztkowej dozwolone są jasne pieczywo pszenne, gotowane warzywa bez skórki, chude mięso i ryby, dojrzałe owoce bez skórki i pestek oraz produkty mleczne bez dodatku owoców, ziaren i orzechów – jeśli są dobrze tolerowane.

Tabela produktów

Ryby i mięso nie zawierają błonnika – ograniczenia w tej grupie wynikają z zawartości tłuszczu i strawności. Według ulotki UHB twarde, łykowate mięso oraz bardzo tłuste mięso mogą być gorzej tolerowane. Tabela ma charakter pomocniczy. Łączy przykłady z ulotek szpitali NHS w Birmingham i Gateshead z zaleceniami NCEŻ dla diety lekkostrawnej, a zakres ograniczeń w konkretnym przypadku ustala lekarz lub dietetyk.

Ile dni trwa dieta ubogoresztkowa i jak ją odstawić?

Dieta ubogoresztkowa z reguły jest przejściowa. Stosuje się ją na czas zaostrzenia choroby oraz przed operacją jelita i po niej (według ulotki z Gateshead zwykle przez 6–8 tygodni po wyłonieniu ileostomii lub kolostomii). Przed kolonoskopią instrukcja pracowni podaje, jakie produkty wykluczyć, jak długo stosować dietę i od której godziny nie jeść już posiłków (wytyczne ESGE zalecają, by dieta ubogoresztkowa obejmowała dzień poprzedzający badanie). Okres 6–8 tygodni pochodzi z jednej ulotki i jest orientacyjny – nie obowiązuje po każdej operacji. Czas stosowania diety w konkretnym przypadku ustala lekarz.

Gdy lekarz lub dietetyk uzna, że można rozszerzać dietę, stopniowo wprowadza się błonnik – w niewielkich ilościach, obserwując reakcję organizmu. Tak NCEŻ zaleca wprowadzać produkty pełnoziarniste oraz surowe warzywa i owoce przy rozszerzaniu diety lekkostrawnej. Do pełnowartościowej diety wracaj pod nadzorem dietetyka lub lekarza. Przy utrzymującym się zwężeniu jelita lepsze samopoczucie nie oznacza, że ograniczenia przestały być potrzebne.

Długotrwałe stosowanie diety ubogoresztkowej może zwiększać ryzyko:

• niedoborów witamin i składników mineralnych (ulotka UHB)
• zaparć – według Norm żywienia 2024 zbyt małe spożycie błonnika do nich prowadzi
• chorób, których ryzyko według Norm żywienia 2024 zwiększa zbyt małe spożycie błonnika, m.in. miażdżycy, kamicy żółciowej i uchyłkowatości. Normy opisują spożycie błonnika w populacji, a nie czasową dietę leczniczą

Jak stopniowo wracać do normalnego jadłospisu?

Ulotka UHB radzi wprowadzać po jednym nowym produkcie bogatym w błonnik – zacząć od niewielkiej ilości owoców, potem dodać warzywo lub produkt zbożowy, a kolejne produkty dodawać co 1–3 dni, obserwując tolerancję i objawy.

Przykładowy jadłospis na 1 dzień

Tak może wyglądać dieta ubogoresztkowa przez jeden dzień – poniżej zestaw przykładowych posiłków. Posiłki są przykładowe i nie mają ustalonej kaloryczności, a porcje i ilość białka dobiera się indywidualnie. Ograniczenie tłuszczu ma sens wtedy, gdy nasila on dolegliwości (ulotka z Gateshead), a według ulotki UHB przy utrzymującym się spadku masy ciała warto skontaktować się z dietetykiem. Zestaw nie jest schematem przygotowania do kolonoskopii – przed badaniem obowiązuje instrukcja pracowni.

• Śniadanie: jajko gotowane na miękko + 2 tosty pszenne z masłem + słaba herbata z cytryną
• II śniadanie: dojrzały banan lub mus jabłkowy (jabłko obrane, podgotowane, zblendowane)
• Obiad: zupa-krem z marchewki lub dyni (bez śmietany); filet z dorsza gotowany na parze + puree ziemniaczane + gotowana marchewka
• Podwieczorek: chudy jogurt naturalny (150 g) lub kefir z sucharkiem
• Kolacja: kasza manna gotowana na mleku 1,5% z łyżeczką miodu lub bułka pszenna z chudą szynką drobiową

W ciągu dnia pij dużo płynów, np. wody niegazowanej, słabej herbaty i naparów ziołowych, chyba że lekarz lub dietetyk zaleci inaczej (ulotka z Gateshead). Przy stomii o dużej wydajności ilość i rodzaj płynów ustala zespół leczący.

Skonsultuj jadłospis z dietetykiem

Żeby ułożyć prawidłowy jadłospis ubogoresztkowy, trzeba znać aktualny stan choroby i indywidualną tolerancję produktów. Dieta zmienia się etapami – od najbardziej restrykcyjnej w fazie ostrej do stopniowo rozszerzanej w trakcie remisji.

Jeśli masz trudności z komponowaniem jadłospisu przy chorobach jelit, skorzystaj z konsultacji dietetycznej i napisz do dietetyka Fit Apetit na adres dietetyk@fitapetit.com.pl. Z Biurem Obsługi Klienta skontaktujesz się pod numerem +48 607 07 90 40.

Poznaj ofertę cateringu dietetycznego Fit Apetit – diety dostosowane do różnych potrzeb żywieniowych.

FAQ – najczęstsze pytania o dietę ubogoresztkową

Źródła

Adresy sprawdzono 4 listopada 2026 roku.

• Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Healthy diet – fact sheet, 26 stycznia 2026. who.int
• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB, Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, red. E. Rychlik, K. Stoś, A. Woźniak, H. Mojska, 2024 (wydanie poprawione 30 lipca 2025)
• Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), Dieta lekkostrawna – zalecenia i jadłospis, strona z 21 lipca 2023 i plik PDF z listą produktów z 28 listopada 2023. ncez.pzh.gov.pl
• University Hospitals Birmingham NHS Foundation Trust, A Low Fibre Diet, ulotka PI25/2912/02, czerwiec 2025. uhb.nhs.uk
• Gateshead Health NHS Foundation Trust, Low Fibre, Low Residue Dietary Advice, aktualizacja 15 lipca 2025. gatesheadhealth.nhs.uk
• Hassan C i wsp., Bowel preparation for colonoscopy – European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline, Update 2019, Endoscopy 2019;51(8):775–794 (PMID 31295746). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Jacobson BC i wsp., Optimizing Bowel Preparation Quality for Colonoscopy – Consensus Recommendations by the US Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer, Gastroenterology 2025;168(4):798–829 (PMID 40047732). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• SP ZOZ MSWiA w Koszalinie, Pracownia Endoskopii, Instrukcja przygotowania do kolonoskopii (załącznik nr 2D do Procedury Badania Endoskopowego), 5 sierpnia 2025. gov.pl
• Pietrzak A, Skrzydło-Radomańska B, Mulak A i wsp. (Polskie Towarzystwo Gastroenterologii), Guidelines on the management of irritable bowel syndrome, Przegląd Gastroenterologiczny 2018;13(4):259–288 (PMID 30581501). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• NICE, Diverticular disease – diagnosis and management (NG147), 27 listopada 2019. nice.org.uk
• Peery AF, Strate LL, Stollman N i wsp., ACG Clinical Guideline – Colonic Diverticulitis, American Journal of Gastroenterology 2026;121(7):1549–1561 (PMID 42390126). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Bischoff SC, Bager P, Escher J i wsp., ESPEN guideline on Clinical Nutrition in inflammatory bowel disease, Clinical Nutrition 2023;42(3):352–379 (PMID 36739756).
• Arvanitakis M, Ockenga J, Bezmarevic M i wsp., ESPEN practical guideline on clinical nutrition in acute and chronic pancreatitis, Clinical Nutrition 2024;43(2):395–412 (PMID 38169174). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Vanhauwaert E, Matthys C, Verdonck L, De Preter V, Low-residue and low-fiber diets in gastrointestinal disease management, Advances in Nutrition 2015;6(6):820–827 (PMID 26567203).
• Oxford University Hospitals NHS Foundation Trust, Help with managing high stoma output – information for patients.
• The Dudley Group NHS Foundation Trust, Bowel obstruction – patient information leaflet.
• NHS, Foods to avoid in pregnancy.
• Szpital Specjalistyczny im. H. Klimontowicza w Gorlicach, Zalecenia dietetyczne – dieta w kamicy pęcherzyka żółciowego, wydanie 2, 15 lipca 2024. szpital.gorlice.pl