Etykietę pod kątem weganizmu sprawdzasz w trzech miejscach. Najpierw szukasz zwrotu „odpowiedni dla wegan” albo „produkt może być spożywany przez wegan”, który polskie przepisy pozwalają umieścić na żywności bez składników pochodzenia zwierzęcego. Potem czytasz wykaz składników razem z wyróżnionymi alergenami, wśród których są mleko i jaja. Na końcu przeglądasz dodatki do żywności, bo niektóre z nich, na przykład koszenila (E 120), wosk pszczeli (E 901) i szelak (E 904), pochodzą od zwierząt.
Wegańskie produkty spożywcze są dziś w sklepach wielkopowierzchniowych, w małych sklepach osiedlowych i w gospodarstwach ekologicznych. Hasło na opakowaniu nie mówi jednak wszystkiego o składzie, dlatego przed zakupem trzeba sprawdzić treść etykiet na artykułach spożywczych.
Poniżej wyjaśniamy, jak czytać etykiety produktów pod kątem weganizmu. Opisujemy, co oznaczają zwroty dla wegan i wegetarian, czy kwas mlekowy jest wegański, które dodatki z numerem E pochodzą od zwierząt i czego etykieta nie musi pokazywać.
Oznaczenia wegańskich produktów
Jak sprawdzić, czy produkt jest wegański? Najpierw warto odróżnić dietę wegańską od wegetariańskiej, bo wiele osób je myli. W diecie wegetariańskiej, na przykład u laktoowowegetarian, zostają nabiał i jaja. Weganie rezygnują także z nabiału i jaj, a ich dieta wyklucza wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego.
Na etykietach produktów znajdziesz liczne podpowiedzi. Dwa zwroty określa w Polsce rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. 2015 poz. 29), a producent może je umieścić dobrowolnie. Zwrot „produkt może być spożywany przez wegan” albo „odpowiedni dla wegan” wolno podać „pod warunkiem że środek ten nie zawiera żadnych składników pochodzenia zwierzęcego lub że produkty pochodzenia zwierzęcego nie były używane w procesie jego produkcji”. Dla wegetarian to samo rozporządzenie przewiduje osobne zwroty, „produkt może być spożywany przez wegetarian” albo „odpowiedni dla wegetarian”. Przepis obowiązuje w tym brzmieniu od 2015 roku (stan na 25.10.2026).
Napisy takie jak „vege” czy „plant based” nie należą do zwrotów z rozporządzenia. Czy taki produkt jest wegański, czy tylko wegetariański, sprawdzisz w wykazie składników. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 wymaga, żeby informacje podawane dobrowolnie na etykiecie nie wprowadzały konsumenta w błąd i nie były niejednoznaczne (art. 36 ust. 2). Ten sam artykuł upoważnia Komisję Europejską do przyjęcia aktów wykonawczych o informacji, czy żywność jest odpowiednia dla wegetarian lub wegan (art. 36 ust. 3 lit. b).
Oznaczenie „odpowiedni dla wegan” mówi, z czego produkt zrobiono, ale nie mówi, czy z takich produktów powstanie zbilansowane menu. Według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej osoby na dietach roślinnych powinny szczególnie zadbać o witaminę B12, witaminę D, żelazo, wapń, jod, selen i kwasy tłuszczowe omega-3. Więcej na ten temat piszemy w tekście o mitach i faktach o diecie wegańskiej.
Etykiety a weganizm
Przy czytaniu etykiet wegańskich produktów najwięcej uwagi wymagają składniki, których nazwa nie zdradza pochodzenia. Sama nazwa „aromat” albo „aromat naturalny” nie mówi, z jakiego surowca go otrzymano. Według rozporządzenia (WE) nr 1334/2008 naturalne substancje aromatyczne i preparaty aromatyczne otrzymuje się z materiałów pochodzenia roślinnego, zwierzęcego lub mikrobiologicznego (art. 3 ust. 2 lit. c i d), dlatego przy wątpliwościach najlepiej zapytać producenta.
Czy kwas mlekowy jest wegański?
Kwas mlekowy (E 270) według unijnej specyfikacji dodatków do żywności „jest otrzymywany w drodze fermentacji mlekowej cukrów lub wytwarzany syntetycznie” (rozporządzenie Komisji (UE) nr 231/2012). Nazwa pochodzi od fermentacji mlekowej, a nie od mleka jako składnika. Specyfikacja nie określa jednak, z jakich cukrów kwas mlekowy powstaje, dlatego pewność co do pochodzenia surowca da dopiero informacja od producenta.
Część dodatków z numerem E pochodzi od zwierząt, a o części nie da się tego rozstrzygnąć po samym numerze. Według rozporządzenia Komisji (UE) nr 231/2012:
- E 120 (koszenila, kwas karminowy, karminy) to barwnik otrzymywany z wysuszonych samic owadów Dactylopius coccus, czyli czerwców kaktusowych.
- E 901 to wosk pszczeli.
- E 904 (szelak) to oczyszczona żywiczna wydzielina owada Laccifer lacca.
- E 322 (lecytyny) otrzymuje się ze środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego.
- E 471 (mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych) powstają z kwasów tłuszczowych jadalnych tłuszczów i olejów, a specyfikacja nie wskazuje, czy roślinnych, czy zwierzęcych.
Z kolei pektyna (E 440), czyli substancja żelująca, według tej samej specyfikacji pochodzi z jadalnych części roślin, zwykle z owoców cytrusowych lub jabłek. Jej obecność w składzie nie jest więc powodem, żeby odrzucić produkt.
Jak rozpoznać wegańskie produkty?
Wiele osób chce konsekwentnie prowadzić dietę wegańską, a znalezienie wegańskich produktów bez ukrytych składników zwierzęcych nie zawsze jest proste. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 pozwala pominąć w wykazie składników niektóre komponenty, między innymi dodatki do żywności i enzymy spożywcze stosowane jako substancje pomocnicze w przetwórstwie (art. 20). Wyjątkiem są alergeny z załącznika II. Trzeba je oznaczyć także wtedy, gdy były substancją pomocniczą i pozostały w produkcie gotowym (art. 9 ust. 1 lit. c i art. 21). Wśród nich są mleko, jaja, ryby, skorupiaki i mięczaki, a ich nazwy w wykazie składników muszą się wyróżniać, na przykład inną czcionką lub kolorem tła.
Dlatego nawet wtedy, gdy na pierwszy rzut oka skład produktu wygląda dobrze, nie każdy składnik pochodzenia zwierzęcego musi być widoczny w wykazie. Dobrym przykładem jest podpuszczka, czyli handlowa postać renniny, enzymu ścinającego białko mleka. Rennina występuje w czwartej komorze żołądka przeżuwaczy, takich jak krowy, a podpuszczkę stosuje się w produkcji serów. Ser inny niż świeży i topiony, do którego poza przetworami mlecznymi dodano tylko enzymy spożywcze, kultury drobnoustrojów i sól, nie musi mieć wykazu składników (art. 19 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 1169/2011). Weganie i tak nie jedzą sera z mleka, ale ten przykład pokazuje, że brak składnika w wykazie nie zawsze oznacza, że produkt go nie zawiera.
Najlepsze wegańskie książki kucharskie podpowiadają, jakie produkty są potrzebne do przygotowania wielu smacznych dań i przekąsek. Mimo to warto starannie czytać etykiety, żeby dania były naprawdę wegańskie, bez ukrytych dodatków, których dieta wegańska nie dopuszcza. Przy zakupach sprawdzaj więc kolejno zwrot dla wegan, wyróżnione alergeny, dodatki z numerem E i aromaty, a gdy etykieta nie rozstrzyga sprawy, pytaj producenta.
Czytanie etykiet przy każdych zakupach zajmuje czas, zwłaszcza w pierwszych tygodniach na diecie wegańskiej. Na dni, w które wolisz zjeść gotowe posiłki, w ofercie Fit Apetit jest dieta Vegan, a posiłki zamawiasz od jednego dnia. Dowozimy do ponad 1400 miejscowości w Polsce, a w województwie kujawsko-pomorskim zamówisz u nas między innymi catering dietetyczny w Bydgoszczy. W sprawach zamówienia i dostawy pomoże Biuro Obsługi Klienta pod numerem 607 07 90 40.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych, Dz.U. 2015 poz. 29, § 1 pkt 2 i 3, dostęp 25.10.2026.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, EUR-Lex, art. 7, 9, 19, 20, 21 i 36, załącznik II, dostęp 25.10.2026.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 231/2012 z dnia 9 marca 2012 r. ustanawiające specyfikacje dodatków do żywności, EUR-Lex, pozycje E 120, E 270, E 322, E 440, E 471, E 901 i E 904, dostęp 25.10.2026.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących stosowanych w środkach spożywczych, EUR-Lex, art. 3 ust. 2 lit. c i d, dostęp 25.10.2026.
- Wojda B., Dieta wegetariańska i wegańska – gdzie szukać składników niedoborowych, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, 23.09.2020, dostęp 25.10.2026.
- Encyclopaedia Britannica, rennin, dostęp 25.10.2026.
Autor – zespół dietetyków Fit Apetit
Czytaj więcej:
