Dieta bogatoresztkowa – czym jest, dla kogo i co jeść

Owsianka z malinami, chleb razowy, jabłko i szklanka wody na stole

Dieta bogatoresztkowa, nazywana też wysokoresztkową albo wysokobłonnikową, polega na zwiększeniu w codziennym jadłospisie ilości błonnika pokarmowego i płynów. Jest przeciwieństwem diety ubogoresztkowej, w której błonnik się ogranicza, i nie jest dietą lekkostrawną. Normy żywienia NIZP-PZH z 2024 roku ustalają dla dorosłych do 65 lat wystarczające spożycie błonnika na 25 g na dobę, a Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej w zaleceniach przy zaparciach radzi zwiększać go stopniowo i pić więcej płynów, głównie wody.

Resztkami nazywa się w tej diecie błonnik, czyli według EFSA węglowodany niestrawne, które przechodzą do jelita grubego. Według kart diet szpitalnych dietę bogatoresztkową stosuje się przede wszystkim przy zaparciach nawykowych. Od resztek pochodzi też określenie „dieta resztkowa”, które samo nie mówi, czy resztek ma być więcej, czy mniej.

Wyjaśniamy, czym ta dieta różni się od ubogoresztkowej i lekkostrawnej, dla kogo jest, ile błonnika podają normy, co jeść i czego unikać, jak zwiększać błonnik, pokazujemy przykładowy jadłospis i piszemy, z jakimi objawami iść do lekarza.

 | 

Dieta bogatoresztkowa a ubogoresztkowa i lekkostrawna – czym się różnią

Dieta bogatoresztkowa zwiększa ilość błonnika i płynów, a dieta ubogoresztkowa ogranicza produkty bogate w błonnik. Dieta lekkostrawna ma według NCEŻ odciążyć przewód pokarmowy, dlatego bliżej jej do diety ubogoresztkowej niż do bogatoresztkowej.

Karty diet szpitalnych opisują dietę bogatoresztkową jako modyfikację diety podstawowej. Zwiększa się w niej przede wszystkim ilość błonnika nierozpuszczalnego, który występuje głównie w produktach zbożowych pełnoziarnistych. Według karty Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. św. Jana Pawła II celem diety jest pobudzenie motoryki jelit, czyli ich ruchów, i uregulowanie ich pracy bez leków.

Dieta ubogoresztkowa działa odwrotnie. Karta Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przygotowana dla dzieci, zaleca w niej ograniczyć produkty obfitujące w błonnik pokarmowy i opisuje ją jako dietę o charakterze lekkostrawnym. Według NCEŻ dietę lekkostrawną stosuje się na przykład w zaostrzeniach nieswoistych chorób zapalnych jelit, bo ułatwia trawienie i wchłanianie składników odżywczych.

Kiedy błonnik się ogranicza i jak wygląda taki jadłospis, opisujemy w tekście o diecie ubogoresztkowej. Zasady łatwego trawienia przedstawiamy osobno w tekście o diecie lekkostrawnej.

Naszym zdaniem nazwy bogatoresztkowa i ubogoresztkowa łatwo pomylić, a opisują przeciwne zasady, więc przed zmianą jadłospisu warto upewnić się, którą dietę zalecił lekarz.

Dla kogo jest dieta bogatoresztkowa

Dietę bogatoresztkową karty szpitalne zalecają przede wszystkim przy zaparciach nawykowych w postaci atonicznej i przy zaburzeniach czynnościowych jelit. Część kart wymienia też uchyłkowatość jelita grubego.

Według NHS częste przyczyny zaparć u dorosłych to za mało błonnika w jedzeniu, za mało płynów i mało ruchu. NCEŻ uznaje zwiększenie spożycia produktów będących źródłem błonnika i ilości wypijanych płynów za podstawowe postępowanie przy zaparciach.

Nie każde zaparcie wymaga więcej błonnika. Przy zaparciach spastycznych, czyli przy skłonności jelit do skurczu z wzdęciami i bólami brzucha, pacjent.gov.pl radzi ograniczyć błonnik nierozpuszczalny, na przykład z pieczywa razowego z ziarnami, roślin strączkowych i warzyw kapustnych.

Jak ułożyć jadłospis, gdy głównym problemem są zaparcia, opisujemy w tekście o diecie przy zaparciach. Zasady jedzenia przy chorobie uchyłkowej omawiamy w tekście o diecie przy uchyłkach jelita grubego.

Ten tekst dotyczy dorosłych, a dietę dziecka z zaparciami warto ustalić z pediatrą. W naszej ocenie rodzaj zaparć i ich przyczynę powinien ocenić lekarz, zanim w jadłospisie pojawi się dużo więcej błonnika.

Ile błonnika na dobę – normy dla dorosłych

Wystarczające spożycie błonnika dla dorosłych do 65 lat normy żywienia NIZP-PZH z 2024 roku ustalają na 25 g na dobę, a dla osób od 66. roku życia na 20 g. Wartość 25 g podaje też EFSA, a WHO zaleca co najmniej 25 g.

Według norm NIZP-PZH wystarczające spożycie błonnika wynosi:

  • 25 g na dobę dla kobiet i mężczyzn w wieku 19–65 lat,
  • 20 g na dobę dla osób w wieku 66 lat i więcej, przy czym w indywidualnych przypadkach ilość zależy od wskazań lekarza i dietetyka,
  • w ciąży (II i III trymestr) i w pierwszym półroczu karmienia piersią ilość do ustalenia z lekarzem lub dietetykiem.

Wartości te ustalono na podstawie zaleceń EFSA i nie zmieniły się wobec wydania norm z 2020 roku. EFSA uznaje 25 g błonnika na dobę za ilość wystarczającą do prawidłowego wypróżniania u dorosłych. Błonnik pokarmowy EFSA definiuje jako węglowodany niestrawne razem z ligniną. WHO zaleca osobom powyżej 10. roku życia co najmniej 25 g błonnika obecnego naturalnie w żywności dziennie, a dzieciom poniżej 10 lat mniej.

Jeśli producent podaje ilość błonnika w produkcie, można ją sprawdzić na etykiecie, a rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 pozwala umieścić na niej:

  • określenie „źródło błonnika pokarmowego”, gdy produkt ma co najmniej 3 g błonnika na 100 g lub 1,5 g na 100 kcal,
  • określenie „wysoka zawartość błonnika pokarmowego”, gdy ma co najmniej 6 g na 100 g lub 3 g na 100 kcal.

Ten sam próg 6 g na 100 g dla żywności o wysokiej zawartości błonnika podaje NHS.

Ilość błonnika większą, niż podają normy, radzimy ustalać z lekarzem lub dietetykiem.

Co jeść na diecie bogatoresztkowej

Na diecie bogatoresztkowej podstawą są warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, orzechy, nasiona i pestki. Te grupy produktów NCEŻ wymienia jako źródło błonnika w zaleceniach przy zaparciach.

Według NCEŻ w jadłospisie warto uwzględnić:

  • pełnoziarniste produkty zbożowe, czyli pieczywo razowe i graham, kasze gruboziarniste, naturalne płatki zbożowe, makarony razowe i ryż brązowy,
  • warzywa i owoce w ilości co najmniej 400 g dziennie, z warzywami w większości posiłków,
  • owoce częściej surowe, a suszone tylko okazjonalnie,
  • kiszonki, na przykład kapustę i ogórki,
  • orzechy, nasiona i pestki, na przykład słonecznik, dynię i siemię lniane, w porcji około garści, czyli 30 g dziennie.

Wartość co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie podaje też WHO.

NHS radzi jeść ziemniaki ze skórką, dodawać fasolę, soczewicę lub ciecierzycę do gulaszy i sałatek, a na przekąskę wybierać owoce, warzywa w słupkach albo niesolone orzechy lub nasiona. Przy zaparciach NHS proponuje też otręby pszenne, owies lub siemię lniane. Pacjent.gov.pl radzi jeść owoce ze skórką.

Karty szpitali w Krakowie i Sanoku oraz Szpitala Praskiego zalecają 4–5 posiłków dziennie, a karta SP ZOZ MSWiA w Poznaniu 3–5 posiłków zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka. W kartach szpitali w Sanoku i Szpitala Praskiego obok produktów roślinnych są też chude mięso, ryby, jaja i nabiał, więc dieta bogatoresztkowa nie wyklucza produktów białkowych.

Uważamy, że błonnik najłatwiej zwiększać, wymieniając białe pieczywo i ryż na pełnoziarniste oraz dokładając warzywa do każdego posiłku.

Czego unikać na diecie bogatoresztkowej

Na diecie bogatoresztkowej ogranicza się przede wszystkim przekąski i dania z małą ilością błonnika. Amerykański Narodowy Instytut Cukrzycy, Chorób Układu Pokarmowego i Nerek (NIDDK) wymienia wśród nich chipsy, fast food, gotowe dania i żywność przetworzoną.

Pacjent.gov.pl w zaleceniach przy zaparciach radzi unikać między innymi słodyczy, czekolady i kakao, białego ryżu, żywności przetworzonej, ciast, potraw tłustych, ciężkostrawnych i smażonych oraz alkoholu. NCEŻ nie zaleca soków, napojów i nektarów pozbawionych błonnika.

Jaja nie są zakazane. Karty szpitali w Sanoku i Szpitala Praskiego wymieniają je wśród produktów wskazanych, a pacjent.gov.pl i karta szpitala w Krakowie przy zaparciach odradzają tylko nadmierne jedzenie jaj.

Naszym zdaniem rośliny strączkowe i warzywa kapustne warto wprowadzać ostrożnie i obserwować samopoczucie, bo źródła różnie oceniają je przy zaparciach.

Jak stopniowo zwiększać błonnik i ile pić

Błonnik w diecie bogatoresztkowej zwiększa się stopniowo, bo według NCEŻ nagła zmiana może wywołać wzdęcia i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Trzeba też pić więcej płynów, głównie wody, a ich ilość NIDDK radzi ustalić z lekarzem lub innym pracownikiem ochrony zdrowia.

Według NCEŻ zwiększenie ilości błonnika jest skuteczne przy zaparciach wtedy, gdy towarzyszy mu odpowiednia ilość wypijanych płynów. Normy NIZP-PZH ostrzegają, że nadmiar błonnika u osób, które piją za mało, może prowadzić do wzdęć, biegunek, a nawet niedrożności jelit.

Pacjent.gov.pl i NIDDK radzą zwiększać błonnik w kilku krokach:

  • na początku jeść więcej gotowanych warzyw i przetartych owoców, a surówki włączać powoli,
  • otręby zaczynać od 1–2 łyżek na dobę i stopniowo zwiększać ich ilość,
  • błonnik dodawać po trochu, żeby organizm przyzwyczaił się do zmiany,
  • przy każdym kroku pić odpowiednią ilość płynów.

NHS radzi przy zaparciach pić dużo wody i innych płynów oraz unikać alkoholu. Jak błonnik i płyny wpisują się w jadłospis przy hemoroidach, opisujemy w tekście o diecie przy hemoroidach.

Proponujemy dokładać jeden pełnoziarnisty produkt albo porcję warzyw co kilka dni, zamiast zmieniać cały jadłospis naraz.

Dieta bogatoresztkowa – przykładowy jadłospis na jeden dzień

Przykładowy jadłospis diety bogatoresztkowej ma 5 posiłków z produktów, które NCEŻ wymienia wśród źródeł błonnika, czyli z produktów pełnoziarnistych, warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych, orzechów i nasion. To propozycje posiłków bez ustalonych porcji, dlatego nie wyliczamy w nich ilości błonnika.

Jadłospis jest przeznaczony dla dorosłej osoby, która już stopniowo zwiększyła ilość błonnika. Obok każdego posiłku podajemy grupy produktów, z których pochodzi w nim błonnik.

Posiłek Propozycja Grupy produktów z błonnikiem
Śniadanie owsianka na jogurcie naturalnym z malinami i siemieniem lnianym naturalne płatki zbożowe, owoce, nasiona
II śniadanie kanapki z chleba razowego z twarogiem, rzodkiewką i papryką pieczywo razowe, warzywa
Obiad pieczony dorsz, kasza gryczana, gotowane brokuły i surówka z marchewki i jabłka kasza gruboziarnista, warzywa, owoce
Podwieczorek jabłko ze skórką i garść orzechów włoskich owoce, orzechy
Kolacja pieczywo graham z pastą z ciecierzycy oraz sałatka z pomidora i ogórka kiszonego pieczywo graham, nasiona roślin strączkowych, warzywa, kiszonki
Przykładowy jadłospis diety bogatoresztkowej na jeden dzień, ułożony z grup produktów wymienianych przez NCEŻ, bez gramatur i ilości błonnika, stan na 9 listopada 2026 r.

Przy zaparciach NCEŻ zaleca pić więcej płynów, przede wszystkim wody.

Jadłospis jest przykładem, a nie zaleceniem dla konkretnej osoby. Przy chorobach jelit, w ciąży albo przy zaleceniu ograniczenia płynów produkty i ilości warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem.

Kiedy dieta bogatoresztkowa wymaga konsultacji z lekarzem

Dietę bogatoresztkową trzeba skonsultować z lekarzem przy chorobach jelit, bo według norm NIZP-PZH w niektórych chorobach układu pokarmowego, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy niedrożność jelit, spożycie błonnika musi być ograniczone i pod kontrolą lekarza.

NCEŻ opisuje, że w chorobie Leśniowskiego-Crohna mogą powstawać przetoki i zwężenia jelit. W zaostrzeniach nieswoistych chorób zapalnych jelit NCEŻ zaleca dietę lekkostrawną, a w zaleceniach dla tych chorób radzi też ograniczać produkty pełnoziarniste oraz surowe warzywa i owoce zgodnie z indywidualną tolerancją. NCEŻ zaznacza przy tym, że dieta w tych chorobach zależy od fazy choroby. W remisji, gdy nie ma objawów, zaleca żywienie zgodne z zasadami zdrowego żywienia z uwzględnieniem indywidualnej tolerancji produktów. Fazę choroby i to, czy przy zwężeniach jelit błonnik ma pozostać ograniczony, ocenia lekarz prowadzący.

W zaleceniach przy zaparciach NCEŻ i NIDDK radzą dopasować dietę indywidualnie z pomocą dietetyka. Pacjent.gov.pl przypomina, że gdy zaparcia się przedłużają, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Uważamy, że każdą zmianę ilości błonnika i płynów po operacji jelit, przy stomii albo przy zaleceniu ograniczenia płynów trzeba omówić z lekarzem prowadzącym.

Objawy, z którymi trzeba iść do lekarza

Zaparcia, które utrzymują się długo mimo diety bogatoresztkowej, oraz krew w stolcu albo niezamierzona utrata masy ciała są według NHS i pacjent.gov.pl powodem do wizyty u lekarza rodzinnego. Zmiana jadłospisu nie zastępuje wtedy diagnozy.

Według NHS i pacjent.gov.pl, stan na 9 listopada 2026 r., do lekarza rodzinnego trzeba się zgłosić, gdy:

  • zaparcia nie mijają mimo leczenia albo powtarzają się regularnie i trwają długo,
  • brzuch jest wzdęty przez długi czas,
  • w stolcu pojawia się krew,
  • dochodzi do niezamierzonej utraty masy ciała,
  • zaparciom towarzyszy duże zmęczenie,
  • sposób wypróżniania nagle się zmienia albo boli brzuch,
  • zaparcia mogą wynikać z przyjmowanych leków.

NIDDK radzi zgłosić się do lekarza od razu, gdy zaparciom towarzyszą:

  • krwawienie z odbytu lub krew w stolcu,
  • stały ból brzucha,
  • niemożność oddania gazów,
  • wymioty lub gorączka,
  • ból w dolnej części pleców,
  • niezamierzona utrata masy ciała.

Według NHS pilnej wizyty u lekarza wymaga czarny lub ciemnoczerwony stolec albo krwawa biegunka, a natychmiastowej pomocy krwawienie z odbytu, które nie ustaje, albo duża ilość krwi lub duże skrzepy w stolcu. NIDDK radzi iść do lekarza także wtedy, gdy objawy nie mijają mimo samodzielnych działań albo gdy w rodzinie ktoś chorował na raka jelita grubego.

Przy zmianie rytmu wypróżnień brytyjskie wytyczne NICE dla lekarzy przewidują immunochemiczne badanie kału, które pomaga zdecydować o dalszej diagnostyce. NHS zaznacza, że takie objawy nie oznaczają na pewno raka jelita, ale trzeba je sprawdzić u lekarza.

Naszym zdaniem krwi w stolcu nie warto tłumaczyć samą dietą i odkładać wizyty u lekarza.

Najczęstsze pytania – dieta bogatoresztkowa

Co to jest dieta resztkowa?

Resztkami nazywa się błonnik, czyli według EFSA węglowodany niestrawne, które przechodzą do jelita grubego. Dieta bogatoresztkowa zwiększa jego ilość, a ubogoresztkowa ją ogranicza. Określenie „dieta resztkowa” nie mówi, czy resztek ma być więcej, czy mniej, dlatego warto sprawdzić, o którą dietę chodzi w zaleceniu.

Co jeść w diecie bogatoresztkowej?

NCEŻ wymienia warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, orzechy, nasiona i pestki. Z produktów zbożowych poleca pieczywo razowe i graham, kasze gruboziarniste, naturalne płatki, makarony razowe i ryż brązowy, a warzyw i owoców radzi jeść co najmniej 400 g dziennie.

Czego nie wolno jeść na diecie bogatoresztkowej?

Na diecie bogatoresztkowej ogranicza się przede wszystkim produkty z małą ilością błonnika. Pacjent.gov.pl przy zaparciach radzi unikać między innymi słodyczy, białego ryżu, żywności przetworzonej, potraw tłustych i smażonych oraz alkoholu, a NCEŻ nie zaleca soków i napojów pozbawionych błonnika. Ryby, jaja i nabiał mogą zostać w jadłospisie, bo karty szpitali w Sanoku i Szpitala Praskiego je uwzględniają.

Czy na diecie bogatoresztkowej można jeść jajka?

Tak. Karty diet bogatoresztkowych szpitali w Sanoku i Szpitala Praskiego wymieniają jaja wśród produktów wskazanych, obok chudego mięsa, ryb i nabiału. Pacjent.gov.pl przy zaparciach odradza tylko nadmierne jedzenie jaj.

Co na śniadanie w diecie bogatoresztkowej?

Śniadanie może opierać się na naturalnych płatkach zbożowych albo pieczywie razowym lub graham, z warzywami lub owocami i dodatkiem nasion, na przykład siemienia lnianego. Przykładem jest owsianka na jogurcie naturalnym z malinami i siemieniem lnianym z naszego jadłospisu.

Dla kogo jest zalecana dieta bogatoresztkowa?

Karty szpitalne zalecają ją przede wszystkim przy zaparciach nawykowych w postaci atonicznej i zaburzeniach czynnościowych jelit, a część kart przy uchyłkowatości jelita grubego. Przy zaparciach spastycznych i w chorobach jelit, w których ogranicza się błonnik, dietę ustala lekarz.

Na czym polega dieta bogatobłonnikowa?

Dieta bogatobłonnikowa polega na zwiększeniu ilości błonnika pokarmowego przez dobór produktów roślinnych, tak jak dieta bogatoresztkowa. Dietę bogatoresztkową nazywa się też wysokoresztkową, a karta SP ZOZ w Sanoku – wysokobłonnikową. Błonnik zwiększa się stopniowo i razem z większą ilością płynów, a normy NIZP-PZH podają dla dorosłych do 65 lat 25 g na dobę.

Źródła

Dostęp do wszystkich źródeł – 9 listopada 2026 r.

  1. Rychlik E., Stoś K., Woźniak A., Mojska H. (red.), Normy żywienia dla populacji Polski, NIZP-PZH, 2024.
  2. EFSA, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for carbohydrates and dietary fibre, EFSA Journal 2010;8(3):1462, DOI 10.2903/j.efsa.2010.1462.
  3. WHO, Healthy diet, 26 stycznia 2026.
  4. WHO, WHO updates guidelines on fats and carbohydrates, 17 lipca 2023.
  5. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP-PZH, Zaparcia – zalecenia i jadłospis, aktualizacja 5 grudnia 2023.
  6. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej NIZP-PZH, Nieswoiste choroby zapalne jelit – najważniejsze zalecenia żywieniowe, 2024.
  7. pacjent.gov.pl, Zaparcia – pytania i odpowiedzi, aktualizacja 16 maja 2022.
  8. NHS, Constipation, przegląd 26 października 2023.
  9. NHS, How to get more fibre into your diet, przegląd 2 marca 2026.
  10. NHS, Symptoms of bowel cancer, przegląd 4 września 2026.
  11. NIDDK, Eating, Diet, & Nutrition for Constipation, przegląd maj 2018.
  12. NIDDK, Symptoms & Causes of Constipation, przegląd maj 2018.
  13. NICE, Suspected cancer – recognition and referral (NG12), aktualizacja 15 kwietnia 2026.
  14. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, tekst skonsolidowany z 13 grudnia 2014.
  15. SP ZOZ MSWiA w Poznaniu, Charakterystyka diety bogatoresztkowej, wydanie 2, 2024.
  16. Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II, Dieta bogatoresztkowa.
  17. Szpital Praski w Warszawie, Zalecenia żywieniowe dla pacjenta – dieta bogatoresztkowa.
  18. SP ZOZ w Sanoku, Dieta bogatoresztkowa.
  19. Uniwersyteckie Centrum Kliniczne WUM, Dieta ubogoresztkowa dla dzieci, 2025.

O autorze: Zespół dietetyków Fit Apetit. Tekst opiera się na normach żywienia NIZP-PZH, materiałach Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, zaleceniach WHO, EFSA, NHS, NIDDK i NICE, serwisie pacjent.gov.pl oraz kartach diet szpitalnych.

Potrzebujesz pomocy w wyborze konkretnej diety lub zestawu dań?

Skontaktuj się z naszym zespołem dietetyków, który pomoże Ci wybrać odpowiednią dietę.

Dobierz dietę z kalkulatorem

Jesteśmy od pon. do pt. w godz.: 8:00 – 17:00.

Potrzebujesz pomocy w wyborze konkretnej diety lub zestawu dań?

Zobacz także

Aplikacja FitChoice

- narzędzie Twojej diety pudełkowej

Pobierz aplikację FitChoice

Możliwość samodzielnego wyboru dań

Możliwość oceniania posiłków

Funkcja zaproś znajomych z kodem rabatowym

Zmiany adresów i terminów dostaw