W jadłospisie przy podwyższonych trójglicerydach najwięcej zmienia ograniczenie cukrów prostych i alkoholu, bo obok redukcji masy ciała i aktywności fizycznej to właśnie one wymieniane są jako główne dźwignie, a nadmiar cukrów prostych powyżej 10 procent wartości energetycznej diety istotnie podnosi stężenie trójglicerydów (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku). W tabeli wytycznych ESC i EAS z 2019 roku, która ocenia wpływ zmian stylu życia na lipoproteiny bogate w trójglicerydy, najwyższą siłę efektu przypisano ograniczeniu alkoholu (tabelę przejęły wytyczne polskie z 2021 roku). Sama zmiana jadłospisu nie zastępuje leczenia, bo przy wyższych stężeniach bywa potrzebna równoległa farmakoterapia, którą lekarz dobiera indywidualnie (wg Medycyny Praktycznej, odpowiedź dr hab. med. Teresy Nieszporek z 1 kwietnia 2016 roku).
Trójglicerydy to jeden z parametrów lipidogramu, oznaczany razem z cholesterolem całkowitym i jego frakcjami (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Zaburzenia gospodarki lipidowej są zwykle bezobjawowe, więc podwyższony wynik najczęściej wychodzi dopiero w badaniu krwi (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023).
Niżej opisujemy aktualne progi wyniku, dwie zmiany o największym znaczeniu, tabelę zamian produktów oraz przykładowy układ dnia zbudowany z opisanych zasad.
Podwyższone trójglicerydy – co mówi wynik badania
Według wytycznych PTDL i PTL z 2024 roku pożądane stężenie trójglicerydów wynosi poniżej 100 mg/dl na czczo i poniżej 125 mg/dl po posiłku, a wynik od 100 do 150 mg/dl na czczo oznacza hipertriglicerydemię graniczną.
Wytyczne PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku stawiały granicę wyżej, od 150 mg/dl na czczo i od 175 mg/dl po posiłku. Te same wartości 150 i 175 mg/dl podaje materiał NCEŻ z 27 grudnia 2024 roku, dlatego w materiałach edukacyjnych można spotkać obie wersje.
Poniżej zestawiamy progi stężenia trójglicerydów z wytycznych PTDL i PTL z 2024 roku oraz z wytycznych ESC i EAS z 2019 roku.
| Wynik | Co oznacza | Źródło |
|---|---|---|
| poniżej 100 mg/dl na czczo, poniżej 125 mg/dl po posiłku | wartość pożądana | wytyczne PTDL i PTL, 2024 |
| od 100 do 150 mg/dl na czczo | hipertriglicerydemia graniczna | wytyczne PTDL i PTL, 2024 |
| od 150 do 500 mg/dl na czczo | hipertriglicerydemia umiarkowana | wytyczne PTDL i PTL, 2024 |
| od 500 do 880 mg/dl na czczo | hipertriglicerydemia ciężka | wytyczne PTDL i PTL, 2024 |
| powyżej 880 mg/dl | hipertriglicerydemia bardzo ciężka, podejrzenie zespołu chylomikronemii z dużym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki | wytyczne PTDL i PTL, 2024 |
| powyżej 200 mg/dl | wartość, przy której u osób dużego ryzyka można rozważyć leki, jeśli zmiana stylu życia nie wystarcza | wytyczne ESC i EAS, 2019 |
Trójglicerydy są materiałem energetycznym. Organizm magazynuje je w tkance tłuszczowej i uwalnia do krwi między posiłkami, kiedy potrzebuje energii (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Wynik lipidogramu pokazuje, ile tego materiału krąży w osoczu w chwili pobrania próbki.
Rutynowego lipidogramu nie trzeba wykonywać na czczo, bo przez około 16 godzin na dobę ludzie nie są na czczo (wg wytycznych PTDL i PTL, 2024). Dlatego dla próbki pobranej po posiłku obowiązuje osobna wartość pożądana, czyli poniżej 125 mg/dl zamiast poniżej 100 mg/dl. Przy bardzo wysokim wyniku po posiłku wytyczne zalecają rozważyć powtórzenie badania na czczo.
Przy wyniku powyżej 880 mg/dl wytyczne PTDL i PTL z 2024 roku wskazują na duże ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Według wytycznych PTL z 2021 roku do 10 procent przypadków tego zapalenia jest następstwem ciężkiej hipertriglicerydemii. Dlatego przy tak wysokim wyniku postępowanie ustala lekarz i nie sprowadza się ono do samej zmiany jadłospisu.
Progi trójglicerydów nie są rozdzielone na kobiety i mężczyzn (wg wytycznych PTDL i PTL, 2024). Wytyczne z 2021 roku nie ustalały docelowego stężenia trójglicerydów. Wytyczne z 2024 roku uznają wynik na czczo powyżej 150 mg/dl za wskazanie do leczenia hipertriglicerydemii, którego celem powinno być stężenie poniżej 100 mg/dl. Jak dojść do tej wartości i czy potrzebne są leki, ustala lekarz prowadzący.
Dlaczego akurat cukier podnosi trójglicerydy
Nadmiar cukrów prostych podnosi stężenie trójglicerydów, bo węglowodany są substratem do ich produkcji w wątrobie (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku). Spośród cukrów prostych ten proces stymuluje fruktoza (wg poradnika NIZP PZH-PIB z 2023 roku).
Regularne spożywanie większej ilości energii, niż organizm zużywa, zwłaszcza z pokarmów bogatych w cukry proste, może prowadzić do wysokiego poziomu trójglicerydów (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Wątroba przerabia wtedy nadmiar węglowodanów na trójglicerydy i wypuszcza je do krwi.
Zmniejszenie spożycia węglowodanów ogółem, a zwłaszcza fruktozy i sacharozy, wytyczne zaliczają do zaleceń o dużej skuteczności w obniżaniu trójglicerydów frakcji VLDL (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Czym zastąpić produkty słodzone, pokazuje tabela zamian w dalszej części tekstu.
Wytyczne podają też konkretną granicę. Spożycie cukrów prostych powyżej 10 procent wartości energetycznej pożywienia istotnie podnosi stężenie trójglicerydów (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
Dla fruktozy dwa dokumenty podają ten sam efekt, ale przy innym jej udziale w diecie. Według wytycznych PTL z 2021 roku zwykłe spożycie fruktozy na poziomie od 15 do 20 procent wartości energetycznej pożywienia zwiększa stężenie trójglicerydów nawet o 30 do 40 procent. Materiał NCEŻ z 27 grudnia 2024 roku przypisuje wzrost o 30 do 40 procent fruktozie stanowiącej od 10 do 15 procent wartości energetycznej diety.
Tę samą granicę 10 procent energii stawia WHO dla cukrów wolnych, czyli dodanych oraz obecnych w miodzie, syropach i sokach owocowych (wg WHO, 2015). Limit z wytycznych PTL nie obejmuje cukrów naturalnie zawartych w owocach i produktach mlecznych (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
Alkohol przy podwyższonych trójglicerydach
Przy podwyższonych trójglicerydach zalecenie mówi o ograniczeniu spożycia alkoholu albo o abstynencji, a nowsze polskie zapisy wskazują na potrzebę całkowitej eliminacji (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku oraz poradnika NIZP PZH-PIB z 2023 roku).
W tabeli wpływu stylu życia na lipoproteiny bogate w trójglicerydy ograniczenie alkoholu ma najwyższą siłę efektu (wg wytycznych ESC i EAS, 2019). Zaleceniu przypisano poziom dowodów A, a tabelę przejęły wytyczne polskie z 2021 roku. Z mniejszą siłą efektu ta sama tabela wymienia między innymi większą aktywność fizyczną, mniejszą podaż węglowodanów ogółem i mniejsze spożycie cukrów prostych. Najniższą siłę efektu przypisano redukcji nadmiernej masy ciała oraz zamianie tłuszczów nasyconych na nienasycone.
Poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku rozkłada akcenty inaczej. U osób z nadwagą lub otyłością, zwłaszcza z nadmiarem tkanki tłuszczowej w obrębie talii, utratę masy ciała uważa za najskuteczniejszy krok w zmniejszaniu poziomu trójglicerydów.
Źródła mówią o alkoholu w trzech miejscach.
- Listę postępowania niefarmakologicznego w hipertriglicerydemii otwiera ograniczenie spożycia alkoholu albo abstynencja (wytyczne PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
- Alkohol spożywany w nadmiarze, powyżej 10 do 30 g na dobę, istotnie zwiększa stężenie trójglicerydów (wytyczne PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
- Osobom ze zwiększonym stężeniem trójglicerydów nie zaleca się alkoholu w żadnej ilości (poradnik NIZP PZH-PIB, 2023).
Alkohol jest też źródłem energii, więc rezygnacja z niego obniża jej dzienną podaż. U osoby z nadwagą nawet niewielkie zmniejszenie masy ciała poprawia profil lipidowy (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023).
W podsumowaniu postępowania w hipertriglicerydemii wytyczne wymieniają alkohol po stronie leczenia niefarmakologicznego. Są tam także redukcja masy ciała, ograniczenie węglowodanów i aktywność fizyczna (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
Poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku formułuje zalecenie dosłownie. „Nie zaleca się spożywania alkoholu w jakichkolwiek ilościach. Szczególnie niewskazane jest spożywanie alkoholu przez osoby ze zwiększonym stężeniem trójglicerydów w osoczu.”
Gdzie ukrywa się cukier w codziennym jadłospisie
Napoje słodzone cukrem, syropem fruktozowo-glukozowym lub syropem z agawy oraz soki owocowe dostarczają dużych ilości fruktozy, czyli cukru stymulującego wątrobową produkcję trójglicerydów (wg poradnika NIZP PZH-PIB z 2023 roku).
Cukier rzadko trafia do jadłospisu łyżeczką z cukiernicy. Sporo go dostarczają gotowe produkty kupowane na co dzień.
- Napoje słodzone i soki owocowe, które zawierają duże ilości fruktozy (poradnik NIZP PZH-PIB, 2023).
- Wyroby cukiernicze i słodycze, które poradnik wymienia wśród produktów do ograniczania (poradnik NIZP PZH-PIB, 2023).
- Słodzone płatki śniadaniowe, które ten sam poradnik zalicza do produktów niezalecanych, oraz słodzone jogurty smakowe.
- Miód, syrop z agawy i syrop klonowy, sprzedawane jako zdrowsza forma słodzenia. WHO zalicza cukry obecne w miodzie i syropach do cukrów wolnych (WHO, 2015).
Zostaje jeszcze cukier dosypywany do kawy i herbaty. Przy diecie o wartości 2000 kcal spożycie cukrów nie powinno przekraczać 200 kcal, czyli około 50 g dziennie (wg NCEŻ, 27 grudnia 2024).
Sok owocowy trafia do tej grupy razem z napojami słodzonymi, mimo że powstaje z owoców. Po wyciśnięciu cukier w nim zostaje, a struktury owocu już nie ma. Dlatego WHO zalicza cukry obecne w sokach owocowych do cukrów wolnych (wg WHO, 2015).
Owoców ta lista nie obejmuje. Ograniczenie dotyczy cukrów dodanych i soków owocowych, a świeże owoce zostają w jadłospisie, bo ich spożycie korzystnie wpływa na zdrowie, w tym na układ krążenia (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Zawarty w nich błonnik pomaga utrzymać prawidłowe stężenie glukozy i insuliny po posiłkach. Limit 10 procent wartości energetycznej diety nie obejmuje cukrów naturalnych z owoców i nabiału (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
Czym zastąpić to, co odpada
Przy podwyższonych trójglicerydach produkty bogate w cukry proste lub o wysokim indeksie glikemicznym zastępuje się produktami o niskim indeksie glikemicznym i bogatymi w błonnik, bo wtedy wpływ produktów węglowodanowych na wynik jest dużo słabszy (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku).
Zestawienie zamian opiera się na czterech dokumentach. Są to wytyczne PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku, wytyczne ESC i EAS z 2019 roku, poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku oraz materiał NCEŻ z 27 grudnia 2024 roku. Przy każdej pozycji podajemy, z którego z nich pochodzi.
| Zamiast tego | Wybierz to | Dlaczego | Źródło |
|---|---|---|---|
| napoje słodzone i soki owocowe | woda, herbata lub kawa bez cukru | zawierają duże ilości fruktozy | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| cukier dodawany do kawy i herbaty | napój bez dodatku cukru | przy diecie 2000 kcal cukry nie powinny przekraczać około 50 g dziennie | materiał NCEŻ 2024 |
| słodycze i wyroby cukiernicze | owoc albo garść orzechów | słodycze należą do produktów do ograniczania, a orzechy są dobrym źródłem tłuszczów nienasyconych | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| białe pieczywo i biały ryż | pieczywo razowe, grube kasze, otręby owsiane | niski indeks glikemiczny i błonnik osłabiają wpływ węglowodanów na wynik | wytyczne PTL 2021, poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| słodzone płatki śniadaniowe | płatki owsiane bez cukru | słodzone płatki należą do produktów niezalecanych, płatki owsiane do zalecanych | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| piwo, wino i drinki | napój bez alkoholu | w tabeli ESC i EAS ograniczeniu alkoholu przypisano najwyższą siłę efektu | wytyczne ESC i EAS 2019, poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| tłuste mięso i wędliny podrobowe | tłusta ryba morska | zamiana źródła tłuszczów nasyconych na źródło kwasów omega-3 | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| masło, smalec, olej kokosowy i palmowy | oliwa z oliwek albo olej rzepakowy | zamiana tłuszczów nasyconych na jedno- i wielonienasycone | wytyczne PTL 2021, poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| miód i syrop z agawy jako zdrowszy cukier | ograniczenie słodzenia w ogóle | syrop z agawy zawiera dużo fruktozy, a miód należy do produktów dozwolonych tylko w umiarkowanych ilościach | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
Chodzi o zamianę, a nie o wycinanie węglowodanów, bo wytyczne uznają za skuteczne zmniejszenie spożycia węglowodanów ogółem, a zwłaszcza jedno- i dwucukrów (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Produktami o niskim indeksie glikemicznym są w tych wytycznych surowe owoce, warzywa, grube kasze, otręby owsiane, twarogi i ryby. Dobór diety przy podwyższonych trójglicerydach najlepiej omówić z dietetykiem albo lekarzem prowadzącym.
Tłuszcze przy podwyższonych trójglicerydach
Przy podwyższonych trójglicerydach tłuszcze nasycone powinny stanowić mniej niż 10 procent łącznej wartości energetycznej pożywienia, a tłuszcze zwierzęce zastępuje się roślinnymi, z wyjątkiem oleju kokosowego i palmowego (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku).
Taki sam próg dla kwasów tłuszczowych nasyconych, poniżej 10 procent energii ogółem, podaje WHO (wg WHO, 2023). W kuchni oznacza to kilka konkretnych zamian.
- Masło i smalec zastępuje oliwa z oliwek albo olej rzepakowy (wytyczne PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021; poradnik NIZP PZH-PIB, 2023).
- Tłuste mięso i wędliny podrobowe zastępuje tłusta ryba morska (poradnik NIZP PZH-PIB, 2023).
- Olej kokosowy i palmowy zostają poza tą zamianą, mimo roślinnego pochodzenia (wytyczne PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
Wytyczne opisują kierunek zamiany wprost. Tłuszcze nasycone zastępuje się jednonienasyconymi, a przede wszystkim wielonienasyconymi, czyli ogólnie tłuszcze zwierzęce roślinnymi (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Wyjątek dla dwóch olejów tropikalnych zapisano w tym samym dokumencie.
Tłuszcze roślinne wchodzą do jadłospisu jako źródło kwasów jednonienasyconych i wielonienasyconych. Tłusta ryba morska dostarcza dodatkowo kwasów omega-3 (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023).
Odrębną grupą są tłuszcze trans, czyli izomery powstające podczas przemysłowego, częściowego utwardzania olejów roślinnych. Poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku wymienia wśród ich źródeł twarde margaryny w kostce, wyroby cukiernicze, słodycze i produkty typu fast food. Zaleca też ograniczać ich spożycie. WHO omawia je we wspólnej wytycznej z kwasami tłuszczowymi nasyconymi (wg WHO, 2023).
Co dołożyć – ryby, błonnik i regularny ruch
Do jadłospisu przy podwyższonych trójglicerydach dokłada się tłuste ryby morskie co najmniej dwa razy w tygodniu oraz błonnik w ilości od 25 do 40 g dziennie (wg poradnika NIZP PZH-PIB z 2023 roku).
Poniżej zestawiamy to, co przy podwyższonych trójglicerydach dokłada się do jadłospisu, w brzmieniu poradnika NIZP PZH-PIB z 2023 roku i wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku.
| Co dołożyć | Ile i skąd | Źródło |
|---|---|---|
| tłuste ryby morskie | co najmniej dwa razy w tygodniu, pieczone, duszone lub grillowane | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| błonnik, w tym rozpuszczalny | od 25 do 40 g dziennie, z czego co najmniej 7 do 13 g rozpuszczalnego | poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| produkty o niskim indeksie glikemicznym | surowe owoce, warzywa, grube kasze, otręby owsiane, twarogi, ryby | wytyczne PTL 2021 |
| tłuszcze roślinne zamiast zwierzęcych | oliwa z oliwek, olej rzepakowy, orzechy, poza olejem kokosowym i palmowym | wytyczne PTL 2021, poradnik NIZP PZH-PIB 2023 |
| regularna aktywność fizyczna | od 150 do 300 minut tygodniowo o umiarkowanej intensywności | WHO za poradnikiem NIZP PZH-PIB 2023 |
Tłuste ryby morskie jada się co najmniej dwa razy w tygodniu, grillowane, pieczone lub duszone (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Bogate w kwasy omega-3 są łosoś, pstrąg tęczowy, makrela, halibut ze skórą, śledź, sardynki i szprotki.
Drugim składnikiem dokładanym do jadłospisu jest błonnik. Zalecana jest dieta dostarczająca od 25 do 40 g błonnika dziennie (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Co najmniej od 7 do 13 g z tej ilości ma stanowić błonnik rozpuszczalny. Poradnik podaje ten zakres dla zaburzeń lipidowych.
Błonnika dostarczają warzywa, owoce i produkty zbożowe z pełnego ziarna, na przykład płatki owsiane, grube kasze i pieczywo razowe (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Surowe owoce, warzywa i grube kasze wytyczne PTL z 2021 roku wymieniają też wśród produktów o niskim indeksie glikemicznym.
Poza jedzeniem liczy się też ruch. Tygodniowo zaleca się co najmniej od 150 do 300 minut aerobowej aktywności o umiarkowanej intensywności (wg WHO za poradnikiem NIZP PZH-PIB, 2023).
Przykładowy dzień jadłospisu
Dieta przy podwyższonych trójglicerydach w przykładowym dniu opiera się na produktach o niskim indeksie glikemicznym, tłustej rybie morskiej i tłuszczach roślinnych, bez napojów słodzonych i bez alkoholu.
Poniższy układ pięciu posiłków jest ilustracją opisanych wyżej zasad, a nie jadłospisem leczniczym. Indywidualny plan żywienia układa dietetyk albo lekarz prowadzący, po ocenie wyniku badania i całej sytuacji zdrowotnej.
- Śniadanie. Płatki owsiane bez cukru na jogurcie naturalnym, z owocami i orzechami włoskimi.
- Drugie śniadanie. Kanapka z pieczywa pełnoziarnistego z twarogiem, do tego warzywa surowe.
- Obiad. Pieczony łosoś, kasza gryczana i sałatka z oliwą z oliwek.
- Podwieczorek. Surowy owoc i garść niesolonych orzechów, zamiast słodyczy.
- Kolacja. Sałatka warzywna z jajkiem i otrębami owsianymi, z oliwą zamiast gotowego sosu.
Rybny obiad to jeden z co najmniej dwóch posiłków rybnych w tygodniu (wg poradnika NIZP PZH-PIB, 2023). Węglowodany pochodzą z produktów o niskim indeksie glikemicznym, wymienionych w wytycznych PTL z 2021 roku. W całym dniu nie ma napojów słodzonych ani alkoholu.
Ten sam schemat da się przenieść na kolejne dni, zmieniając rodzaj kaszy, warzyw i ryby. Zasady zostają te same, czyli niski indeks glikemiczny, tłuszcze roślinne i brak napojów słodzonych.
Trójglicerydy a cholesterol – dlaczego to nie to samo
Trójglicerydy i cholesterol to dwa różne parametry oznaczane w tym samym badaniu, a zalecenia dietetyczne przy nich się różnią (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku).
Profil lipidowy obejmuje cholesterol całkowity, cholesterol frakcji HDL i LDL, trójglicerydy oraz cholesterol nie-HDL (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Przy hipercholesterolemii nacisk pada na tłuszcze nasycone poniżej 7 procent energii (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021) oraz na ograniczenie cholesterolu pokarmowego. Węglowodany mają według tych wytycznych w zasadzie neutralny wpływ na cholesterol LDL. Przy podwyższonych trójglicerydach szczególne znaczenie ma natomiast ograniczenie cukrów prostych i alkoholu, a także redukcja nadmiernej masy ciała i większa aktywność fizyczna. Dlatego przy każdym z tych wyników jadłospis zmienia się inaczej.
Zalecenia przy wysokim cholesterolu opisuje osobny tekst o tym, co jeść na obniżenie cholesterolu.
Czego ten poradnik nie rozstrzyga
O lekach, dawkach preparatów z kwasami omega-3 i o przyczynach wysokiego wyniku innych niż jedzenie rozstrzyga lekarz, bo przy wykrytej hipertriglicerydemii najpierw wyklucza się przyczyny wtórne (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich z 2021 roku).
Podwyższone trójglicerydy bywają skutkiem choroby albo przyjmowanych leków. W tabeli przyczyn wtórnych wymieniono między innymi otyłość, cukrzycę, niedoczynność tarczycy i choroby nerek (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Ten sam dokument wymienia leki, które podnoszą stężenie trójglicerydów. O zmianie leczenia decyduje wyłącznie lekarz prowadzący.
O tym, jak obniżyć trójglicerydy lekami albo preparatami z kwasami omega-3, decyduje lekarz, dlatego dawek tutaj nie podajemy. Ten tekst nie podaje też, jak szybko zmieni się wynik, bo termin badania kontrolnego i ocenę efektu ustala lekarz prowadzący. Opisuje wyłącznie zmiany w jedzeniu, które wytyczne zaliczają do postępowania niefarmakologicznego. Szerszy kontekst przedstawia artykuł o tym, jak wygląda dieta wspierająca serce i naczynia.
Najczęstsze pytania
Czy przy wysokich trójglicerydach można jeść jajka?
Poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku zalicza jaja do produktów dozwolonych w umiarkowanych ilościach. Wśród sposobów na zwiększenie ilości kwasów omega-3 wymienia też wybieranie jaj o wysokiej zawartości tych kwasów. Ograniczenie cholesterolu pokarmowego wytyczne PTL z 2021 roku wiążą z hipercholesterolemią, a nie z podwyższonymi trójglicerydami. Ile jaj zmieścić w jadłospisie, warto ustalić z dietetykiem albo lekarzem.
Jakich owoców nie jeść przy wysokich trójglicerydach?
Świeże i mrożone owoce poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku zalicza do produktów zalecanych. Owoce suszone, dżemy, sorbety i sok owocowy są w nim produktami dozwolonymi w umiarkowanych ilościach. Błonnik z owoców pomaga utrzymać prawidłowe stężenie glukozy i insuliny po posiłkach. Limit 10 procent wartości energetycznej diety nie obejmuje cukrów naturalnie obecnych w owocach (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021).
Czy przy wysokich trójglicerydach można jeść ziemniaki?
Poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku zalicza ziemniaki do produktów dozwolonych w umiarkowanych ilościach, a warzywa przygotowane z masłem albo z zasmażką do niezalecanych. Wytyczne PTL z 2021 roku zalecają wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym i bogatych w błonnik, bo wtedy wpływ węglowodanów na stężenie trójglicerydów jest dużo słabszy. Ile ziemniaków zmieścić w jadłospisie, warto ustalić z dietetykiem.
Czy piwo podnosi trójglicerydy?
Tak, przy czym decyduje ilość alkoholu, a nie rodzaj napoju. Spożycie powyżej 10 do 30 g alkoholu na dobę istotnie zwiększa stężenie trójglicerydów (wg wytycznych PTL i pięciu towarzystw współautorskich, 2021). Poradnik NIZP PZH-PIB z 2023 roku idzie dalej i nie zaleca alkoholu w żadnej ilości osobom ze zwiększonym stężeniem trójglicerydów.
Czy trójglicerydy bada się na czczo?
Przy badaniu rutynowym nie ma takiej konieczności, bo przez około 16 godzin na dobę ludzie nie są na czczo (wg wytycznych PTDL i PTL, 2024). Dla próbki pobranej po posiłku wartość pożądana wynosi poniżej 125 mg/dl, a na czczo poniżej 100 mg/dl. Przy bardzo wysokim wyniku po posiłku wytyczne zalecają rozważyć powtórzenie badania na czczo. Sposób przygotowania do badania warto uzgodnić z lekarzem, który je zleca.
Co jest gorsze, wysoki cholesterol czy trójglicerydy?
Wysokie trójglicerydy i wysoki cholesterol to dwa różne parametry lipidogramu i nie ustawia się ich w kolejności. Wytyczne PTDL i PTL z 2024 roku wskazują dla trójglicerydów cel leczenia poniżej 100 mg/dl na czczo. U osób dużego ryzyka przy wyniku powyżej 200 mg/dl można rozważyć leki, gdy zmiana stylu życia nie wystarcza (wg wytycznych ESC i EAS, 2019). Oba wyniki interpretuje lekarz w kontekście całego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Jak szybko dieta obniża trójglicerydy?
Ten tekst nie podaje tempa zmian, bo termin badania kontrolnego i ocenę efektu ustala lekarz prowadzący. Podstawą postępowania jest modyfikacja stylu życia, a przy wyższych stężeniach bywa potrzebne równoległe leczenie farmakologiczne ustalane indywidualnie (wg Medycyny Praktycznej, 1 kwietnia 2016). Zmiana jadłospisu wspiera obniżenie stężenia w połączeniu z leczeniem prowadzonym przez lekarza.
Źródła
- Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego dotyczące diagnostyki laboratoryjnej zaburzeń gospodarki lipidowej, Diagnostyka Laboratoryjna, 2024. ptdl.pl
- Wytyczne PTL, KLRwP, PTK, PTDL, PTD i PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce, 2021. ptlipid.pl
- 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias, European Heart Journal, 2019. academic.oup.com
- Dieta w zaburzeniach lipidowych, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2023. ncez.pzh.gov.pl
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Znaczenie modyfikacji stylu życia w profilaktyce i leczeniu hipertriglicerydemii, 27 grudnia 2024. ncez.pzh.gov.pl
- WHO, Guideline: Sugars intake for adults and children, 2015. iris.who.int
- WHO, Carbohydrate intake for adults and children: WHO guideline, 2023. who.int
- WHO, Saturated fatty acid and trans-fatty acid intake for adults and children: WHO guideline, 2023. who.int
- Medycyna Praktyczna, Dieta i modyfikacja stylu życia w leczeniu hipertriglicerydemii, odpowiedź dr hab. med. Teresy Nieszporek, 1 kwietnia 2016. mp.pl
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani dietetycznej. Wynik badania i zmiany w leczeniu omów z lekarzem prowadzącym.
