Dieta zupowa, czyli jedzenie zup do woli
Czy można jeść dużo i chudnąć? Częściowo tak – gdy na talerzu przeważają produkty, które przy dużej objętości mają mało kalorii, takie jak warzywa i zupy warzywne. Na tym pomyśle opiera się dieta na zupach warzywnych. Na kilka dni bywa ciekawą odmianą, ale jadłospis złożony wyłącznie z lekkich zup warzywnych może nie dostarczać wystarczająco dużo energii, białka, tłuszczu i części witamin oraz składników mineralnych. O wartości odżywczej decydują jednak składniki i wielkość porcji. Trwała zmiana masy ciała zależy raczej od nawyków, które zostaną po zakończeniu diety. Poniżej opisujemy, jak wygląda odchudzanie zupami, jakie argumenty mają zwolennicy soupingu i jakie są jego ograniczenia.
Dieta płynna – odchudzanie z przyjemnością
Sama nazwa mówi wszystko. Dieta zupowa to nic innego jak jadłospis oparty na różnego rodzaju zupach. Jej zwolennicy zakładają, że ma być zdrowo i lekkostrawnie, ale wartość odżywcza zup zależy od ich składu i sposobu przygotowania. To odmiana diety redukcyjnej, czyli takiej, która ma prowadzić do zmniejszenia masy ciała. Jak przy innych dietach tego typu trzeba pamiętać, że redukcja masy ciała nie pozostaje bez wpływu na organizm. Odchudzanie zupami ma sporo plusów, ale i na liście wad znajdziemy kilka punktów. Przed przystąpieniem do takiej diety warto sprawdzić szczegóły i upewnić się, że jest to coś dla nas.
Dieta zupowa jadłospis
Popularne wersje soupingu trwają zwykle kilka dni, ale taki czas nie gwarantuje bezpieczeństwa. Znaczenie mają skład jadłospisu, ilość dostarczanej energii oraz stan zdrowia osoby stosującej dietę. Jedzenie wyłącznie zupy na diecie może nie pokrywać zapotrzebowania na wszystkie składniki odżywcze. Wybierając zupy jako jedyne źródło pożywienia, eliminujemy cały szereg innych, często bardzo zdrowych produktów.
Dieta oparta na zupach ma być raczej krótkim etapem, a nie sposobem na regularne odżywianie. Zupy w takiej diecie gotujemy oczywiście przede wszystkim z warzyw. Jest tu spora dowolność, dlatego możemy przyrządzić naprawdę smakowite danie – np. warzywną zupę wiosenną, która nie będzie przypominać potrawy osoby będącej na ścisłej diecie.
Zgodnie z zasadami soupingu do garnka możemy dodać także nasiona, przyprawy, a nawet owoce. Nasiona dostarczą trochę tłuszczu, a owoce – węglowodanów, choć nie wyrównają wszystkich braków.
Dieta zupowa menu – czego nie można?
Będąc na diecie płynnej, pamiętajmy, że popularne wersje soupingu wprowadzają wiele ograniczeń. Niektóre wersje wykluczają makaron i ryż, a także mięso. Bywają dietą wegetariańską, a nawet wegańską, czyli bez żadnych produktów pochodzenia zwierzęcego. Ograniczenia te nie są jednak konieczne do odchudzania. Zupy odchudzające mogą zawierać produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, tofu, mięso lub ryby, zależnie od przyjętego sposobu żywienia. Przy samych lekkich zupach warzywnych łatwo dostarczyć organizmowi za mało energii. Według brytyjskiego NICE (National Institute for Health and Care Excellence) diety niskoenergetyczne, dostarczające 800–1200 kcal dziennie, oraz bardzo niskoenergetyczne, poniżej 800 kcal, wymagają specjalistycznego nadzoru i odpowiedniego zbilansowania. Nie są też zalecane jako długoterminowy sposób żywienia. Diety bardzo niskokaloryczne brytyjska publiczna służba zdrowia NHS zaleca zwykle tylko wtedy, gdy masa ciała wpływa na inne choroby, i podkreśla, że nie są odpowiednie ani bezpieczne dla każdego.
Zupa zupie nierówna
Aby dieta miała sens, a przy tym nie była przykrym obowiązkiem, posiłki muszą być w miarę możliwości zróżnicowane. Nie gotujemy zatem jednego, dużego garnka zupy na cały tydzień – lepiej przygotować małe porcje dań, ale o odmiennych smakach. To pozwoli przełamać monotonię i wytrwać do końca diety. Smak gotowych zup można urozmaicić, dodając np. ziarna, nasiona lub aromatyczne przyprawy. Choć możliwości mamy nieco ograniczone, to i tak bez problemu stworzymy sporą liczbę kombinacji, bawiąc się smakiem.
Zupy na odchudzanie mogą mieć postać znaną z domowej kuchni, ale dopuszczalny jest także wariant zup w postaci kremowej, gdzie warzywa zostają zblendowane. Taka dieta papkowata to także nieco odmieniony jadłospis. Dieta zupowa nie jest jednak tym samym co dieta płynna lub papkowata stosowana z powodów medycznych.
Niektóre wersje soupingu dopuszczają jedzenie bez ustalonego limitu porcji. Nie oznacza to, że masa ciała spadnie. Kaloryczność zup zależy od przepisu, a o deficycie energetycznym decyduje całodzienne spożycie energii. Lekkie zupy warzywne mają mało kalorii w stosunku do objętości, ale nie każda zupa ma tę cechę. W badaniu Flood i Rolls (2007) dorośli, którzy przed obiadem zjedli porcję zupy warzywnej, przyjęli w całym posiłku średnio o 20% mniej kalorii niż bez zupy. Badanie dotyczyło jednak zupy jako przystawki, a nie jadłospisu złożonego z samych zup. Sama obecność zup w jadłospisie nie gwarantuje chudnięcia. Dużo jeść i nie przybierać na wadze? Przy zupach warzywnych jest to możliwe, ale ich niska kaloryczność oznacza też, że jadłospis z samych lekkich zup może dostarczać za mało energii, białka i tłuszczu.
Dieta płynna – efekty i zalety
Zwolennicy diet płynnych wymieniają takie zalety:
- Mało kalorii przy dużej objętości posiłków – choć z tego powodu łatwo też dostarczyć organizmowi za mało energii;
- Nawodnienie organizmu – zupy dostarczają sporo wody, bo warzywa zawierają jej do 95%, a woda z jedzenia liczy się do dziennego bilansu tak samo jak napoje (Normy żywienia 2024, NIZP PZH-PIB). Nie oznacza to, że warto przekraczać własne zapotrzebowanie na płyny;
- Obietnica oczyszczania organizmu – bez przekonujących dowodów, że dieta płynna „wypłukuje” z organizmu toksyny. Autorzy przeglądu badań Klein i Kiat (2015) piszą, że dowodów klinicznych na działanie diet „detoks” jest bardzo mało, a skuteczności komercyjnych diet tego typu nie sprawdzono u ludzi w żadnym badaniu z losowym doborem grup. Taki był stan wiedzy w 2015 roku. Także według amerykańskiego NCCIH (National Center for Complementary and Integrative Health) badania nad programami „detoks” są niskiej jakości i nie dowodzą przekonująco ich skuteczności;
- Odchudzanie z mniejszym uczuciem głodu – porcje zup mogą być duże, a w badaniu opisanym wyżej zupa zjedzona przed posiłkiem zmniejszała ilość zjadanego potem jedzenia. Stąd na ten krok nierzadko decydują się osoby, które przeraża wizja wielodniowych głodówek i rezygnacji ze smacznych posiłków.
- Niski koszt i łatwość przygotowania posiłków
- Zgodność z dietą wegetariańską i wegańską
W internecie dieta zupowa ma opinie nie tylko pozytywne. Nie brakuje głosów osób, którym ten sposób odżywiania nie pasuje, a w dodatku podnoszona jest kwestia wpływu na zdrowie. Wśród wad i ryzyk diety płynnej wymienia się:
- Monotonia posiłków – przez kolejne dni spożywamy jedynie zupy, w dodatku możemy używać do ich przyrządzania ograniczonej puli składników
- Brak zbilansowania – jadłospis z samych lekkich zup może nie dostarczać wszystkich najważniejszych składników w wystarczającej ilości. Przy restrykcyjnej wersji może być za mało energii, białka i tłuszczu. Ilość węglowodanów zależy m.in. od obecności ziemniaków, produktów zbożowych i nasion roślin strączkowych. Tłuszcz ułatwia wchłanianie witamin A, D, E i K, a zbyt mała jego ilość w diecie zwiększa ryzyko ich niedoboru (Normy żywienia 2024). Dodatek tłuszczu, np. oleju rzepakowego, może poprawiać przyswajanie karotenoidów i niektórych witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Same warzywa nie zapewniają jednak zbilansowania całego jadłospisu
- Zbyt szybkie chudnięcie – przy bardzo małej ilości energii masa ciała może spadać szybciej, niż to bezpieczne. Amerykański instytut NIDDK ostrzega, że bardzo szybka utrata masy ciała na diecie bardzo niskokalorycznej może zwiększać ryzyko kamicy żółciowej, i radzi unikać diet, które obiecują szybki spadek wagi
- Efekt jo-jo – ponowne przybieranie na wadze po zakończeniu diety. Kilka dni na zupach nie zmienia nawyków żywieniowych, więc po powrocie do dawnego sposobu jedzenia utracone kilogramy mogą szybko wrócić.
Wiele zarzutów wobec diety zupowej dotyczy także innych diet redukcyjnych. Ich celem jest zmniejszenie masy ciała, niestety odbywa się to nie bez konsekwencji, stąd trzeba zawsze indywidualnie ocenić, czy potencjalny efekt przewyższa ewentualne straty.
Nawet u osoby zdrowej restrykcyjna dieta zupowa nie musi być bezpieczna. Szczególnie przy bardzo małej ilości energii trzeba ocenić jadłospis i skonsultować się ze specjalistą. Jeśli chorujemy przewlekle, przyjmujemy leki albo chcemy stosować dietę bardzo niskokaloryczną, porozmawiajmy wcześniej z lekarzem lub dietetykiem.
Kończąc tego typu dietę, ostrożnie wracajmy do zwykłego jadłospisu.
Zdrowszym, choć mniej spektakularnym rozwiązaniem jest odchudzanie stopniowe, rozłożone w czasie, i zmiana nawyków żywieniowych, którą da się utrzymać na co dzień. Instytut NIDDK zaleca, by chudnąć wolniej i utrzymywać efekty przez dłuższy czas.
Kuchnia tysiąca zup
Trzeba sobie również zdawać sprawę z problemów logistycznych związanych ze stosowaniem diety płynnej. Ogólne zasady nakazują różnicowanie dań, a więc przygotowywanie nawet kilku różnych zup w ciągu dnia. To może być niełatwym zadaniem, zwłaszcza dla osób aktywnych zawodowo. Gotowanie można powierzyć firmie, która prowadzi catering dietetyczny, ale przed zamówieniem trzeba sprawdzić, czy dostawca w ogóle przygotowuje jadłospis złożony z samych zup. Ograniczenia, jakie ma dieta płynna, pozostają te same niezależnie od tego, kto gotuje.
Dieta zupowa wymaga też planowania posiłków w domu, bo pozostali domownicy zwykle jedzą inaczej. Jeśli po pierwszych kilku dniach nie przypadnie nam do gustu, nie musimy jej porzucać w całości. Można pozostawić zupy jako część codziennego menu i uzupełnić jadłospis o inne pełnowartościowe posiłki. Same zupy również można wzbogacić o źródło białka, produkty zbożowe i tłuszcz roślinny.
Autor – zespół dietetyków Fit Apetit
Czytaj więcej:
- Co to jest STEWIA i jakie ma właściwości?
- Co to jest dieta PALEO i jakie są zasady?
- Grupy krwi a dieta – co jeść, a czego unikać?
- Endomorficy – jaka dieta dla endomorfika?
- Mezomorficy – jaka dieta dla mezomorfika?
- Ektomorficy – jaka dieta dla ektomorfika?
- Dieta przy chorej wątrobie
- Żywienie i dieta – dna moczanowa (podagra)
- Dieta przy cukrzycy – co wolno jeść, a czego nie?
- Dieta przy refluksie żołądka – co i ile jeść?